YİP neden var?
Borsa İstanbul pay piyasasında şirketler büyüklüklerine ve likiditelerine göre Yıldız Pazar, Ana Pazar ve Alt Pazar'da işlem görür. Yakın İzleme Pazarı (YİP) bu sıralamanın dışında, sorun yaşayan şirketlere ayrılmış bir pazardır. 1996'da "Gözaltı Pazarı" adıyla kuruldu, 2015'te bugünkü adını aldı.
Borsa İstanbul'un tanımına göre pazarın amacı, kottan çıkarılmaya kadar gidebilecek sorunlar yaşayan şirketleri sürekli gözetim altında tutmak ve bu şirketlere yatırım yapmış kişilere paylarını organize bir pazarda alıp satabilme imkânı sunmaktır. Yani YİP işlem kapısını açık tutar, ama kuralları sıkılaştırır.
Hangi şirketler YİP'e alınır?
Borsa İstanbul Kotasyon Yönergesi'ne göre Yönetim Kurulu, şirketin şu durumlarından biri oluştuğunda paylarını YİP'e alabilir:
- KAP'ta yayımlanan son iki dönem bağımsız denetim raporunda olumsuz görüş verilmesi ya da denetçinin görüş bildirmekten kaçınması,
- iflas erteleme veya konkordato başvurusu,
- faaliyetlerin makul bir sebep olmadan 3 aydan uzun süre durması,
- üst üste beş yıl net dönem zararı,
- finansman sıkıntısını gösteren vadesi geçmiş borçlar ya da faaliyeti etkileyecek ölçüde icra takibi ve haciz,
- son yıllık bilançoda özsermayenin sermayenin üçte birinin altına düşmesi,
- son iki yıllık bilançonun her birinde ilişkili taraflardan ticari olmayan alacakların toplam varlıkların %50'sini aşması.
Yönetim Kurulu karar vermeden önce şirketi uyarabilir ya da durumu düzeltmesi için süre tanıyabilir. Karar alınırsa izleyen iş gününün sonuna kadar payların işlem sırası kapatılır ve hisse 2'nci iş günü YİP'te işlem görmeye başlar.
Yatırımcı için ne değişir?
| Ana Pazar | Alt Pazar | YİP | |
|---|---|---|---|
| İşlem yöntemi | Sürekli işlem | Sürekli işlem | Belirli aralıklarla tek fiyat |
| Kredili alım ve açığa satış | Var | Yok | Yok |
| Brüt takas | Yok | Var | Var |
| Hisse bazında devre kesici | Var | Var | Yok |
- Tek fiyat: Emirler belirli sürelerde toplanır ve en çok işlemin gerçekleşeceği tek bir fiyattan eşleşir. Gün içinde fiyat yalnızca bu eşleşmelerde oluşur; sürekli işlemdeki gibi anında alıp satamazsınız. Borsa İstanbul bu pazarın kurallarını duyurularla değiştirebilir, güncel uygulama Borsa'nın pazar sayfasında yazar.
- Brüt takas: Aynı gün içindeki alış ve satışlar birbirinden düşülmez. Takas gününde alım için hesabınızda yeterli nakit, satış için yeterli pay bulunmalıdır.
- Endeksler: YİP'e alınan paylar, geçiş günü geçerli olmak üzere BIST pay endekslerinin tamamından çıkarılır ve bu pazarda kaldıkça hiçbir endekse dahil edilmez. Endeks mantığını BIST 100 maddesinde anlattık.
- Bilgilendirme: Aracı kurum, YİP'teki bir paya ilk emrinizde risk metnini okuduğunuza dair beyan alır, internetten verdiğiniz her alım emrinden önce metni yeniden gösterir. Borsa bu pazarda emirlerin mümkün olduğunca limit fiyatlı verilmesini önerir.
Varsayalım Alt Pazar'da 40 TL'den işlem gören bir hisse YİP'e alındı. Fiyat o gün baz fiyatın en fazla %10 altına ya da üstüne gidebilir, ama satış emriniz ancak bir sonraki eşleşmede ve karşısında alıcı varsa gerçekleşir. Bu pazarda hisse bazında devre kesici uygulanmaz; fiyat zaten belirli aralıklarla toplu olarak belirlenir.
Şirket YİP'ten nasıl çıkar?
İki yol vardır. Olumlu olanında YİP'e alınma nedenleri ortadan kalkar, varsa Borsa'nın koyduğu şart yerine gelir ve şirket Alt Pazar için aranan kotasyon şartlarını sağlar. Bu durumda şirketin başvurusu üzerine paylar Alt Pazar'a alınabilir. Şartları sağlasa bile ilk etapta Ana Pazar'a ya da Yıldız Pazar'a geçemez. Başvurusu reddedilen şirket bir yıl dolmadan yeniden başvuramaz.
Olumsuz yol kottan çıkarmadır. İflas kararı, kamuyu aydınlatma yükümlülüklerine uyulmaması ya da özsermayenin negatife dönmesi gibi durumlarda Borsa payları sürekli olarak kottan çıkarabilir.
Sık sorulan sorular
YİP'teki bir hisse alınabilir mi?
Evet, yasak yoktur. Ama kredili alım yapılamaz, likidite genellikle düşüktür ve şirketin sorunları sürüyor olabilir. Almadan önce KAP'taki son finansal tabloları, bağımsız denetim raporunu ve Borsa duyurularını okuyun. Sık yapılan hataları yatırımcı hataları rehberimizde topladık.
YİP'e alınan şirket batmış mı demektir?
Hayır. YİP bir gözetim pazarıdır. Sorunlarını gideren şirketler Alt Pazar'a dönebilir. Durum kötüleşirse kottan çıkarma da gündeme gelebilir.
Pazar değişikliğini nereden öğrenirim?
Pazar değişikliği kararları Borsa İstanbul tarafından duyurulur ve KAP'ta yayımlanır. Duyuruda payların yeni pazarda hangi tarihten itibaren işlem göreceği de yazar.
