Neden bir dağıtım yöntemi gerekir?
Bir halka arza satılan paydan fazla talep geldiğinde herkesin istediği kadarını almak mümkün değildir. Kime ne kadar pay düşeceği, izahnamede önceden açıklanan dağıtım yöntemine göre belirlenir. Kurallar SPK'nın Sermaye Piyasası Araçlarının Satışı Tebliği'nde (II-5.2) ve SPK'nın 2024'teki ilke kararında yer alır. Halka arza katılım sürecinin tamamını halka arz rehberimizde anlattık.
Eşit dağıtım nasıl işler?
Tebliğin 20. maddesine göre talep arzdan fazlaysa:
- Satışa sunulan miktar, talep eden yatırımcı sayısına bölünür. Bu miktar ve altında talep edenlerin talepleri tamamen karşılanır.
- Kalan miktar, talebi karşılanamayan yatırımcı sayısına bölünerek aynı şekilde dağıtılır.
- İşlem pay bitene kadar tekrarlanır; artan küsurat izahnamede belirtilen şekilde paylaştırılır.
Örnek: Bir gruba 1.000 lot ayrıldı ve dört yatırımcı talepte bulundu: A 100 lot, B 200 lot, C 400 lot, D 800 lot (toplam 1.500 lot).
- 1.000 ÷ 4 = 250 lot. A ve B 250 lottan az istediği için talepleri tamamen karşılanır (100 + 200 = 300 lot).
- Kalan 700 lot, C ve D arasında bölünür: 350'şer lot. İkisi de 350'den fazla istediği için ikisine de 350 lot düşer.
- Sonuç: A 100, B 200, C 350, D 350 lot.
Eşit dağıtımda size düşen pay, talep ettiğiniz tutardan çok başvuran kişi sayısına bağlıdır. Küçük yatırımcı bu yöntemde büyük yatırımcıyla aynı payı alabilir. Rakamlar örnektir.
Oransal dağıtım nasıl işler?
Oransal dağıtımda önce karşılama oranı bulunur:
Karşılama oranı = Gruba ayrılan miktar ÷ Gruba gelen toplam talep
Her yatırımcının talebi bu oranla çarpılır. Aynı örnekte oran 1.000 ÷ 1.500 ≈ 0,667'dir: A yaklaşık 67, B 133, C 267, D 533 lot alır. Burada çok talep eden çok pay alır.
Hangi halka arzda hangi yöntem kullanılır?
- Büyük halka arzlar (750 milyon TL üstü, borsa dışında talep toplama): SPK'nın ilke kararına göre yurt içi bireysel yatırımcı grubunda eşit dağıtım zorunludur.
- Küçük halka arzlar (750 milyon TL ve altı): Satış borsada yapılır. Emirler MKK sicil numarasına göre tekleştirilir ve talep fazlaysa her emre fiyat-zaman önceliğiyle sırayla birer lot dağıtılır. Sonuç kişi başı eşit bir dağılıma benzer, ama teknik olarak tebliğdeki eşit dağıtımdan farklı bir yöntemdir.
- Yüksek talep grubu: İzahnamede tanımlanırsa, kurumsal yatırımcılar dışındaki yüksek tutarlı talepler için halka arzın en fazla %10'u ayrılabilir. Bu grupta eşit ya da oransal dağıtım seçilebilir. Oransal dağıtım seçilirse talep tutarının tamamı kadar nakit ve/veya %120'si kadar BIST 30 hissesi teminat gösterilmelidir; bir yatırımcının talebi gruba ayrılan tutarın dörtte birini geçemez.
- Kurumsal yatırımcılar: Yurt içi kurumsala ayrılan payın, yeterli talep varsa en az yarısı yatırım fonları, emeklilik ve OKS fonlarına dağıtılır.
Tebliğe göre halka arz edilen payların nominal değerinin en az %10'u yurt içi bireysel, en az %10'u yurt içi kurumsal yatırımcılara ayrılmalıdır (borsada satış yöntemiyle yapılan arzlar hariç). Grupların payları ve her grupta hangi yöntemin uygulanacağı izahnamenin "dağıtım esasları" bölümünde yazar; tek bir halka arzda bireysellere eşit, yüksek talep grubuna oransal dağıtım uygulanabilir.
Sık sorulan sorular
Hangi yöntem küçük yatırımcı için daha avantajlı?
Eşit dağıtım. Payınız talep tutarınıza değil başvuran kişi sayısına bağlı olduğu için, küçük bir talep de büyük talep kadar lot alabilir. Oransal dağıtımda ise pay talep tutarıyla orantılıdır.
Kaç lot düşeceğini önceden tahmin edebilir miyim?
Eşit dağıtımda kabaca, bireysel gruba ayrılan lot sayısının başvuran kişi sayısına bölünmesiyle bulunur. Başvuran sayısı talep toplama bitmeden bilinmediği için kesin bir rakam verilemez. Sonuçlar dağıtım listesi kesinleştikten sonra KAP'ta açıklanır.
Birden fazla aracı kurumdan talep verirsem daha fazla lot alır mıyım?
Hayır. Eşit dağıtımda aynı kişinin birden fazla talebi varsa yalnızca en yüksek tutarlı olanı dikkate alınır. Oransal dağıtım yapılan grupta bu kontrol uygulanmaz, ama talepler zaten orantılı karşılandığı için ek bir avantaj doğmaz. Borsada satışta emirler MKK sicil numarasına göre birleştirilir. Lot kavramını lot maddesinde anlattık.
