BIST 100 ne anlama gelir?
Borsa haberlerinde duyduğunuz "Borsa bugün yüzde 2 yükseldi" cümlesi neredeyse her zaman BIST 100 endeksini (kodu XU100) anlatır. Borsa İstanbul'da 500'ü aşkın şirket işlem görür; piyasanın yönünü anlamak için hepsini tek tek izlemek mümkün değildir. Borsa İstanbul bu yüzden büyüklüğü ve işlem hacmi en yüksek 100 şirketi tek bir sepette toplar. Bu sepetin değerine BIST 100 denir.
Endeks seans boyunca, yani sürekli işlemin yapıldığı yaklaşık 10:00–18:00 arasında, hisse fiyatları değiştikçe anlık hesaplanır. Endeks puanı bir para tutarı değildir; yalnızca sepetin değerinin başlangıç gününe göre kaç kat değiştiğini gösterir. Borsa İstanbul 27 Temmuz 2020'de tüm endeks değerlerinden iki sıfır attı; o tarihten önceki haberlerde gördüğünüz 100.000'li puanlar bugünkü 1.000'li puanlara karşılık gelir.
Endeks nasıl hesaplanır?
BIST 100'de şirketler eşit ağırlıkta değildir. Her şirketin ağırlığı, fiili dolaşımdaki piyasa değerine göre belirlenir. Yani yalnızca halka açık olup borsada gerçekten el değiştiren payların değeri hesaba katılır.
- Fiili dolaşımdaki değeri çok yüksek olan bir banka ya da holding %3 yükselirse endeks belirgin biçimde yukarı gider.
- Sepetin son sıralarındaki küçük bir şirketin %5 yükselişi ise endeksi çok az etkiler.
Şirket listesi kalıcı değildir. Borsa İstanbul her üç ayda bir (Ocak–Mart, Nisan–Haziran, Temmuz–Eylül, Ekim–Aralık dönemleri için) listeyi gözden geçirir; kriterleri sağlamayan şirketler çıkar, yerlerine yenileri girer. Bu yüzden bir hissenin BIST 100'e girmesi ya da çıkması, endeksi izleyen fonların alım ve satım yapmasına yol açabilir.
BIST 30, BIST 50 ve BIST Tüm ile farkı
Aynı mantıkla hesaplanan başka endeksler de vardır. BIST 30 en büyük 30 şirketi, BIST 50 en büyük 50 şirketi kapsar, BIST Tüm ise çok daha geniş bir şirket grubunu izler. Bankacılık (XBANK), sanayi (XUSIN) gibi sektör endeksleri de bulunur. Bir hissenin hangi endekslerde olduğu, ona yönelik kurumsal ilgiyi ve işlem hacmini etkiler. Güncel üye listeleri için BIST 100 hisseleri hangileri, BIST 50 hisseleri ve BIST 30 hisseleri sayfalarına bakabilirsiniz.
Yatırımcı açısından neden önemlidir?
BIST 100, kendi getirinizi ölçtüğünüz kıyaslama ölçütüdür. Hisseleriniz bir yılda %30 kazandırdıysa ama endeks %60 yükseldiyse, piyasanın gerisinde kalmışsınız demektir. Fon yöneticileri de performanslarını genellikle bu endeksle karşılaştırır.
Türkiye gibi enflasyonun yüksek olduğu bir ülkede endeksin TL bazındaki yükselişi yanıltıcı olabilir. Endeks TL olarak yükselirken dolar bazında ya da enflasyondan arındırılmış (reel) olarak yerinde sayabilir. Bu karşılaştırmayı varlık karşılaştırma aracımızla yapabilir, konuyu reel getiri rehberimizde ayrıntılı okuyabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
BIST 100'e doğrudan yatırım yapılabilir mi?
Endeksin kendisi alınıp satılmaz. Endeksi taklit eden endeks fonları ve borsa yatırım fonları üzerinden endeksin getirisine yakın bir getiri elde edilebilir. VİOP'taki endeks vadeli sözleşmeleri de endekse bağlıdır, ancak kaldıraçlı oldukları için kayıp riski çok daha yüksektir.
Endeks çok düşerse ne olur?
BIST 100 bir gün içinde önceki kapanışa göre sert düşerse otomatik bir fren devreye girer ve işlemler kısa süre durdurulur. Ayrıntılar devre kesici maddesinde.
Hangi hisseler endekste en etkili?
Fiili dolaşımdaki piyasa değeri en yüksek şirketler. Hisseler sayfamızda şirketleri piyasa değerine göre karşılaştırabilirsiniz.
