Nemalandırma ne demek?
Hisse sattınız, para hesaba geçti ama yeni bir alım yapmadınız. Akşam olduğunda bu TL bakiye, bir yerde değerlendirilmezse getiri sağlamadan bekler. Nemalandırma, boştaki bu parayı kısa vadeli ve düşük riskli araçlarda değerlendirip getiri sağlamaktır. Aracı kurumların ve bankaların yatırım hesaplarında sunulan bir hizmettir.
Çerçeveyi SPK'nın yatırım hizmetleri tebliği (III-37.1, madde 66) çizer:
- Yalnızca gün içinde herhangi bir emre konu olmayan ve gün sonunda alacak bakiye veren nakit değerlendirilebilir.
- Bunun için müşterinin çerçeve sözleşmede yetki vermiş olması gerekir; değerlendirme müşterinin tercihleri doğrultusunda yapılır.
- Kurum nakitleri toplu olarak değerlendirirse elde edilen gelir müşteri hesaplarına oransal olarak dağıtılır.
Para nerede değerlendirilir?
Seçenekler kuruma göre değişir. En sık karşılaşılan ikisi şunlardır:
- Gecelik ters repo: Paranız bir gecelik vadeyle, devlet tahvili gibi menkul kıymetlerin teminat olduğu bir işlemde değerlendirilir ve ertesi iş günü getirisiyle birlikte hesaba döner. Aracı kurumlar bu tür işlemleri Borsa İstanbul'un repo-ters repo pazarında yapabilir, fon fazlasını Takasbank Para Piyasası'nda da değerlendirebilir.
- Para piyasası fonu: Nakit, TEFAS'taki bir para piyasası fonunun payına çevrilir; ihtiyaç olduğunda pay satılır. Fonları getirileriyle para piyasası fonları sayfamızda karşılaştırabilirsiniz.
Bazı aracı kurum uygulamalarında "nemalandırma tipi" ya da "nemalandırma tercihi" gibi adlarla görülen ayar, bu seçeneklerden hangisinin kullanılacağını ya da hiç nemalandırma yapılmamasını seçmenizi sağlar. Yetki çerçeve sözleşmede verildiği için bu konu hesap açılışında da karşınıza çıkabilir.
Varsayalım hesabınızda 100.000 TL var ve gecelik getiri yıllık %36 basit faize denk geliyor. Bir gecelik brüt getiri 100.000 × 0,36 ÷ 365 = 98,63 TL olur. Vergi ve varsa kurum ücreti düşüldükten sonra hesabınıza geçen tutar bunun altında kalır. Oran örnektir.
Alt limit ve kurumda kalan getiri
Tebliğe göre kurum, çerçeve sözleşmede açıkça yazmak kaydıyla bir alt limit belirleyebilir ve limit değişikliğini müşteriye bildirmek zorundadır. Limitin altındaki tutarlar sözleşmedeki hükme göre, getiri istemeyen müşterilerin nakdi ise ayrıca yazılı onay alınarak, getirisi aracı kurumda kalacak şekilde değerlendirilebilir. Bu durumda da anaparanın zarar görmemesi ve müşteri istediğinde en geç 1 iş günü içinde ödenmesi şarttır.
Yani hesabınızda sık sık küçük bakiyeler kalıyorsa, bu paranın getirisinin size mi kuruma mı yazıldığını sözleşmenizden kontrol etmekte fayda var.
Vergi ve maliyet
- Ters repo getirisinden ödemeyi yapan kurum stopaj keser. Para piyasası fonunda vergi, payı sattığınızda kazanç üzerinden kesilir. Oranlar Cumhurbaşkanı kararlarıyla değişir; güncel tablo stopaj maddesinde.
- Para piyasası fonunun yönetim ücreti fon fiyatına yansır.
- Kurumunuzun nemalandırma için ücret alıp almadığını ve getiriyi hangi oran üzerinden hesapladığını ücret tarifesinden ve çerçeve sözleşmeden kontrol edin.
Mevduattan farkı
| Nemalandırma | Vadeli mevduat | |
|---|---|---|
| Vade | Gecelik; fon payı her iş günü satılabilir | Genellikle 32 gün ve üzeri |
| Getiri | Her gün değişir | Açılışta bellidir |
| Güvence | Mevduat sigortası kapsamında değildir | Yasal limite kadar TMSF güvencesi vardır |
| Vergi | Repo ya da fon stopajı | Vadeye göre mevduat stopajı |
TMSF, banka aracılığıyla satılan devlet tahvili, hazine bonosu ve yatırım fonu gibi araçların sigorta kapsamında olmadığını açıkça belirtir. Nemalandırmanın dayandığı ters repo ve fon payı da mevduat hesabı değildir. Güncel mevduat faizlerini mevduat faiz sayfamızda görebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Nemalandırma zarar ettirir mi?
Gecelik ters repoda teminat devlet tahvili gibi menkul kıymetlerdir ve risk düşüktür. Para piyasası fonlarının fiyatı da çok az dalgalanır. Yine de getiri garanti değildir.
Nemalandırmayı kapatırsam ne olur?
Gün sonunda hesabınızda kalan TL genellikle getiri sağlamadan bekler. Parayı birkaç gün kullanmayacaksanız nemalandırma ya da doğrudan para piyasası fonu almak bu boşluğu kapatır.
