Her yıl düzenli kâr payı ödeyen bir hisseyi kira getiren bir daireye benzetenler çoktur. Benzetmenin doğru bir yanı var: şirket kâr ettikçe size nakit akar. Ama ödeme günü hisse fiyatının neden neredeyse aynı tutarda düştüğünü ya da %12 temettü verimi görünen bir hissenin neden tuzak olabileceğini bilmeden kurulan bir temettü portföyü, beklenen geliri vermeyebilir.
Aşağıda kâr payının nasıl kararlaştırılıp ödendiğini, verim ve dağıtım oranının nasıl hesaplandığını, nakit temettü ile bedelsiz arasındaki farkı ve en sık düşülen tuzakları varsayımsal bir şirket üzerinden anlatıyoruz.
Kâr payı nasıl kararlaştırılır ve ödenir?
Temettü, yani kâr payı, şirketin dönem kârının bir bölümünün ortaklara dağıtılmasıdır. Borsa İstanbul'da işlem gören şirketlerde süreç genellikle şöyle işler:
- Kâr dağıtım politikası: Her şirket, kârının ne kadarını hangi koşullarda dağıtmayı hedeflediğini anlatan bir politika belirler ve KAP'ta yayımlar. Politika bir niyet beyanıdır, garanti değildir.
- Yönetim kurulu önerisi: Yıllık finansal tablolar açıklandıktan sonra yönetim kurulu dağıtım önerisini kâr dağıtım tablosuyla birlikte KAP'ta duyurur. Tablo, SPK düzenlemelerine göre hazırlanan finansal tablolardaki kârı ve yasal kayıtlardaki kârı ayrı ayrı gösterir; yasal yedek akçeler ayrıldıktan sonra dağıtılabilir tutar ortaya çıkar.
- Genel kurul kararı: Kâr payını ortaklar genel kurulda onaylar. Genel kurul öneriyi aynen kabul edebileceği gibi değiştirebilir de.
- Ödeme: Hak kullanım ve ödeme tarihleri KAP'ta duyurulur. Bazı şirketler kâr payını taksitle öder.
KAP duyurusunda tutarlar "1 TL nominal değerli pay başına brüt ve net kâr payı" olarak verilir, yanında da bir oran yer alır. Bu oran piyasa fiyatına değil nominal değere göredir. "%400 brüt" ifadesi, nominal değeri 1 TL olan paya 4,00 TL brüt ödeme yapılacağı anlamına gelir; %400 getiri anlamına gelmez. Asıl önemli olan, bu tutarın hissenin piyasa fiyatına oranıdır.
Hak kullanım tarihi: temettüyü kim alır?
Hak kullanım tarihi, hissenin temettüsüz işlem görmeye başladığı gündür. Temettüyü alabilmek için hisseyi en geç hak kullanım tarihinden önceki son işlem gününün kapanışına kadar almış olmanız gerekir. Hak kullanım günü veya sonrasında alan yatırımcı o temettüyü alamaz; hak kullanım günü satan yatırımcı ise alır.
Borsa İstanbul'da hisse işlemleri T+2 takas ile sonuçlanır; yani alımın hesabınıza kaydı iki iş günü sonra tamamlanır. Hak sahipliğinin kayıtlara göre belirlenmesi bu takas süresi hesaba katılarak düzenlenir, bu yüzden yatırımcı açısından kural yukarıdaki gibi işlem gününe göre okunur. Kesin tarihler için her zaman KAP'taki kâr payı dağıtım duyurusuna bakın. Ödeme günü net tutar aracı kurumunuzdaki hesabınıza yatırılır.
Hak kullanım günü fiyat neden düşer?
Şirket kasasından ortaklara nakit çıktığında, şirketin değeri de o kadar azalır. Bu yüzden Borsa İstanbul hak kullanım gününde hissenin baz fiyatını, bir önceki kapanıştan hisse başına brüt kâr payı düşülerek düzeltir; sonuç fiyat adımına yuvarlanır. Gün içinde fiyat piyasa koşullarına göre bu düzeltilmiş seviyeden yukarı veya aşağı hareket eder.
İki pratik sonucu var. Birincisi, temettüyü almak için hak kullanım gününden hemen önce alıp hemen sonra satmak genellikle avantaj sağlamaz: fiyat düzeltmesi temettüyü dengeler, üstüne stopaj ve işlem komisyonu eklenir. İkincisi, bazı grafik ve veri kaynakları geçmiş fiyatları temettü ve bedelsize göre geriye dönük düzeltir; aynı hissenin eski fiyatı farklı kaynaklarda farklı görünebilir.
Temettü verimi ve dağıtım oranı
Temettü verimi = Hisse başına yıllık kâr payı / Hisse fiyatı × 100
Verimi hesaplarken hangi tutarı kullandığınızı bilin: brüt mü net mi, son 12 ayda fiilen ödenen mi, yoksa açıklanmış ama henüz ödenmemiş mi? Taksitli ödemelerde yılın toplamını alın.
Dağıtım oranı (payout) = Dağıtılan toplam kâr payı / Net dönem kârı × 100
Dağıtım oranı, kârın ne kadarının ortaklara verildiğini, ne kadarının şirkette bırakıldığını gösterir. Düşük oran büyümeye kaynak ayrıldığını, yüksek oran büyüme fırsatının sınırlı olduğunu veya şirketin olgun bir işte olduğunu gösterebilir. Oranın %100'ü sürekli aşması ise şirketin kazandığından fazlasını dağıttığı, yani geçmiş yedekleri eriterek ya da borçlanarak ödeme yaptığı anlamına gelir.
Temettünün sürdürülebilirliğini anlamak için şunlara da bakın:
- Kâr istikrarı: Kâr yıldan yıla sert dalgalanıyorsa temettü de dalgalanır. Döngüsel sektörlerde iyi bir yılın temettüsünü kalıcı sanmayın.
- Serbest nakit akışı: Faaliyetlerden gelen nakitten yatırım harcamaları düşüldükten sonra kalan tutar, temettüyü karşılıyor mu? Kâr muhasebe rakamıdır; temettü nakitle ödenir.
- Borçluluk: Net borç, temettü dağıtılan yıllarda düzenli olarak artıyor mu?
- Geçmiş: Şirket kâr dağıtım politikasına yıllar içinde uymuş mu, kötü yıllarda ne yapmış?
Nakit temettü ile bedelsiz arasındaki fark
Kâr payı nakit yerine pay olarak da dağıtılabilir; şirket ayrıca iç kaynaklarından bedelsiz sermaye artırımı yapabilir. Her iki durumda da size yeni pay verilir.
| Konu | Nakit temettü | Bedelsiz pay |
|---|---|---|
| Ne alırsınız? | Hesabınıza para | Yeni pay |
| Şirketten nakit çıkar mı? | Evet | Hayır |
| Hak kullanım günü fiyat | Brüt kâr payı kadar düşülür | Bedelsiz oranına bölünür |
| Toplam değeriniz | Hisse + nakit, vergi öncesi aynı | Daha çok pay × daha düşük fiyat, aynı |
| Şirketin değeri | Dağıtılan nakit kadar azalır | Değişmez |
Bedelsizden sonra pay sayınız artar ama şirketin değerinde bir değişiklik olmaz; pastayı daha çok dilime bölmek gibidir. Bedelsizi ek getiri gibi görmek yaygın bir yanılgıdır.
Örnek: A Şirketi ile adım adım hesap
Varsayalım A Şirketi'nin bilgileri şöyle (tamamı varsayımsal):
- Ödenmiş sermaye: 250.000.000 TL; pay başına nominal değer 1 TL, yani 250 milyon pay
- Net dönem kârı: 2.500.000.000 TL
- Dağıtılacak brüt kâr payı: 1.000.000.000 TL
- Hak kullanım tarihinden önceki son kapanış: 80,00 TL
1. Hisse başına brüt kâr payı: 1.000.000.000 / 250.000.000 = 4,00 TL. KAP duyurusunda bu, nominal değere göre %400 brüt oran olarak görünür.
2. Temettü verimi: 4,00 / 80,00 = %5,0. Aynı sonucu toplamlarla da bulabilirsiniz: piyasa değeri 250 milyon × 80,00 = 20 milyar TL; 1 milyar / 20 milyar = %5,0.
3. Dağıtım oranı: Hisse başına kâr 2.500.000.000 / 250.000.000 = 10,00 TL; dağıtım oranı 4,00 / 10,00 = %40. Şirket kârının %60'ını içeride bırakıyor. Bu arada F/K oranı 80,00 / 10,00 = 8'dir.
4. Hak kullanım günü fiyat düzeltmesi: 80,00 − 4,00 = 76,00 TL düzeltilmiş baz fiyat.
5. 1.000 paylık bir yatırımcı için: Hak kullanımdan önce 1.000 × 80,00 = 80.000 TL değerinde hisseniz var. Hak kullanım gününde 1.000 × 76,00 = 76.000 TL hisse ve 4.000 TL brüt kâr payı alacağınız oluyor; toplam yine 80.000 TL. Stopaj kesildikten sonra hesabınıza geçen nakit 4.000 TL'nin altında kalacağı için, vergi sonrası toplam değeriniz başlangıçtan biraz düşüktür. Temettünün size kazandırması, sonraki dönemde şirketin kâr etmeye ve değer yaratmaya devam etmesine bağlıdır.
6. Aynı şirket nakit yerine %25 bedelsiz verseydi: Her 100 paya 25 yeni pay düşer. Düzeltilmiş fiyat 80,00 / 1,25 = 64,00 TL; pay sayınız 1.250 olur. 1.250 × 64,00 = 80.000 TL; değer değişmez.
Temettü tuzakları
Fiyat çöktüğü için yüksek görünen verim. Verim kesrinin paydası fiyattır. Şirketin işleri bozulup hisse yarı yarıya düştüyse, geçen yılın temettüsüne göre hesaplanan verim iki katına çıkar. Oysa kötüleşen bir işte gelecek temettü büyük olasılıkla küçülecektir.
Tek seferlik dağıtım. Varsayalım B Şirketi'nin hissesi 40,00 TL ve son 12 ayda hisse başına 6,00 TL temettü ödedi. Son 12 ay verimi 6,00 / 40,00 = %15. Ancak bu tutarın 5,00 TL'si bir iştirak satışından gelen tek seferlik kârdan dağıtıldı. Şirketin olağan hisse başına kârı 2,00 TL ve politikası kârın yarısını dağıtmaksa, gelecek yıl beklenebilecek temettü 1,00 TL'dir; bu da 1,00 / 40,00 = %2,5 verime karşılık gelir.
Borçla temettü. C Şirketi'nin bir yılda ürettiği serbest nakit akışı 300 milyon TL, dağıttığı temettü 500 milyon TL olsun. Aradaki 200 milyon TL ya kasadaki nakitten ya da yeni borçtan karşılanmıştır. Serbest nakit akışının temettüyü karşılama oranı 300 / 500 = 0,6'dır. Bu tablo birkaç yıl sürerse ya temettü kesilir ya da borç yükü hisse değerini aşındırır.
Vergilendirme hakkında genel bilgi
Nakit kâr payında şirket, gerçek kişi ortaklara ödeme yaparken stopaj keser; KAP duyurusundaki net tutar bu kesintiden sonraki rakamdır. Stopaj oranı zaman içinde değiştirildiği için burada bir oran vermiyoruz; güncel oranı şirketin KAP duyurusundan, aracı kurumunuzdan veya GİB'den kontrol edin. Belirli bir tutarı aşan kâr payı gelirleri için ayrıca yıllık gelir vergisi beyannamesi gerekebilir ve beyan kuralları kâr payının bir bölümüne istisna tanıyabilir. Eşikler her yıl güncellendiğinden, temettü geliriniz yüksekse GİB'in güncel rehberlerine bakın veya bir mali müşavire danışın. Bedelsiz paylar ile yurt dışında yerleşik yatırımcıların vergisel durumu da farklıdır.
BorsaPano'da nasıl kullanılır?
- Hisseler sayfasından incelediğiniz şirketin detayını açın. Temettü Durumu kutusunda son 12 ayda ödenen nakit temettünün güncel fiyata oranı olarak hesaplanan kâr payı verimini ve varsa son dağıtılan hisse başı tutarı görürsünüz. Bu tutarı KAP duyurusuyla teyit edin.
- Aynı sayfadaki F/K değeriyle dağıtım oranına kabaca ulaşabilirsiniz: dağıtım oranı ≈ temettü verimi × F/K. Örnekteki A Şirketi için %5 × 8 = %40. F/K son dönem kârına, temettü bir önceki yılın kârına dayanabileceği için sonucu yaklaşık kabul edin.
- Sektör akran tablosunda aynı sektördeki şirketlerin F/K, PD/DD ve piyasa değerlerini görün; akranların temettü verimini karşılaştırmak için her birinin detay sayfasını açın.
- Temettü hisselerinin fiyat dalgalanmasını ve maksimum düşüşünü karşılaştırma aracında yan yana koyun; yüksek verimli bir hissenin sert düşüşlerle gelip gelmediğini görürsünüz.
- Temettü portföyünüzü Portföyüm sayfasında takip edin.
Sık sorulan sorular
Temettü almak için hisseyi en geç ne zaman almalıyım?
Hak kullanım tarihinden önceki son işlem gününün kapanışına kadar. Hak kullanım günü alırsanız o temettüyü alamazsınız; o gün satarsanız yine de alırsınız.
Hak kullanım günü fiyat düştüğünde zarar etmiş olur muyum?
Düzeltme kadarlık düşüş zarar sayılmaz: hisse değerindeki bu düşüş ile alacağınız brüt temettü vergi öncesi birbirini dengeler. Fiyatın gün içinde bunun ötesinde hareket etmesi ise piyasa koşullarına bağlıdır.
KAP'ta %300 brüt kâr payı yazıyor; bu %300 getiri mi?
Hayır. Oran 1 TL nominal değere göredir ve pay başına 3,00 TL brüt ödeme anlamına gelir. Getiriyi bulmak için 3,00 TL'yi hissenin piyasa fiyatına bölün.
Bedelsiz sermaye artırımı temettü yerine geçer mi?
Bedelsizde şirketten nakit çıkmaz; pay sayınız artar, fiyat aynı oranda düzeltilir ve toplam değeriniz değişmez. Nakit gelir isteyen bir yatırımcı için bedelsiz, nakit temettünün yerini tutmaz.
