F/K oranının mantığı
F/K (İngilizcesi P/E, price to earnings), borsada temel analizin ilk öğrenilen oranıdır. Mantığı bir dükkân satın alma hesabına benzer.
Semtinizde yılda 240.000 TL kira getiren bir dükkânı 2.400.000 TL'ye aldığınızı düşünün. Kira hiç artmasa dükkân kendini 10 yılda öder. Borsada F/K'sı 10 olan bir şirket de aynı şeyi söyler: Şirket bugünkü net kârını hiç büyütmese, piyasa değerini 10 yıllık kârıyla çıkarır.
Nasıl hesaplanır?
İki yol aynı sonucu verir:
- F/K = Hisse fiyatı ÷ Hisse başına net kâr
- F/K = Piyasa değeri ÷ Son 12 aylık net kâr
Örnek: Piyasa değeri 50 milyar TL olan bir şirket son dört çeyrekte toplam 5 milyar TL net kâr açıkladıysa F/K = 50 ÷ 5 = 10 olur.
Hesapta kullanılan kâr, şirketin ana ortaklığa ait net dönem kârıdır ve genellikle son dört çeyreğin toplamı alınır. Buna geriye dönük (cari) F/K denir. Analistlerin gelecek yıl için tahmin ettiği kâr kullanılırsa ileriye dönük F/K çıkar. Kârın pay başına tutarının nasıl bulunduğunu hisse başına kâr maddesinde anlattık. Hisse sayfalarımızda hangi kârın kullanıldığı oranın yanında yazar.
Düşük F/K her zaman ucuz demek mi?
Yatırımcıların en sık yaptığı hata "F/K'sı 3, demek ki çok ucuz" diye düşünmektir. Tek bir orana bakarak karar verilmez:
- Bir defalık gelirler: Şirket bir arsa ya da iştirak satıp o yıl yüksek bir kâr yazmış olabilir. Bu kâr tekrarlanmayacağı için F/K yapay olarak düşük görünür. KAP'taki finansal tablolarda kârın nereden geldiğine bakın.
- Sektör farkı: Bankalar ve olgun sanayi şirketleri genellikle düşük F/K ile işlem görürken, hızlı büyüyen teknoloji şirketlerinde yüksek F/K normaldir. Piyasa, büyüme beklentisini bugünden fiyatlar.
- Enflasyon muhasebesi: Borsa İstanbul'daki şirketlerin çoğu 2023 yılı sonundan itibaren finansal tablolarını enflasyona göre düzeltilmiş (TMS 29) yayımlıyor; bankalar gibi bazı sektörlerde uygulama farklıdır. Bu yöntem net kârı önceki yıllardan farklı hesapladığı için bugünkü F/K'yı 2022 öncesi değerlerle doğrudan kıyaslamak yanıltıcı olabilir.
- Zarar eden şirketler: Son 12 ayda zarar eden şirketin F/K'sı anlamlı değildir; tablolarda boş, "A/D" ya da negatif gösterilir.
BIST 100'de son dört çeyrekte kâr eden şirketleri F/K oranı düşük hisseler listesinde küçükten büyüğe sıraladık. Bu bir tarama listesidir; yukarıdaki kontrolleri her şirket için ayrıca yapmak gerekir.
F/K kaç olmalı?
Bu sorunun herkes için geçerli bir cevabı yok, ama oranı anlamlı hâle getiren dört kıyas var:
- Sektörüyle: Aynı işi yapan şirketlerin F/K'ları birbirine yakın seyreder. Bankalarda tek haneli F/K'lar olağandır; büyüme beklentisi yüksek şirketlerde 20'nin, hatta 30'un üzerindeki değerler de sık görülür. Bir şirketin F/K'sı sektöründekilerin belirgin altındaysa ya piyasa bir sorun görüyordur ya da gözden kaçan bir durum vardır. Hangisi olduğunu kârın kalitesi söyler.
- Kendi geçmişiyle: Şirketin son yıllarda hangi aralıkta işlem gördüğüne bakın. Kârı aynı hızla büyürken F/K'sı geçmiş ortalamasının çok üstüne çıkmışsa, fiyat beklentiyi öne almış olabilir.
- Faizle: F/K'nın tersi şirketin kâr verimidir: F/K 10 ise kâr verimi %10, F/K 20 ise %5'tir. Faizler yükseldiğinde yatırımcı aynı kâr için daha az fiyat öder ve piyasa genelinde F/K'lar geriler; faiz indirimi dönemlerinde tersi olur.
- Büyümeyle: Kârı her yıl %40 artan bir şirketle yerinde sayan bir şirketin aynı F/K'yı hak etmesi beklenmez. Bu farkı PEG oranı F/K'yı kâr büyümesine bölerek ölçer.
Yani "F/K'sı 5 olan ucuz, 25 olan pahalıdır" demek yerine, oranı bu dört kıyastan geçirmek daha doğru sonuç verir. F/K'nın yüksek olması tek başına kötü değildir; piyasanın şirketin kârını büyüteceğine güvendiğini de gösterebilir.
Sitede F/K'yı nasıl kullanabilirsiniz?
Her hisse sayfasında şirketin F/K'sı ile aynı sektördeki benzer şirketlerin F/K'ları yan yana gösterilir. Örneğin THYAO hisse sayfasında şirketin oranını sektördeki diğer şirketlerle karşılaştırabilirsiniz. Hisseler listesinde ise tüm şirketleri F/K'ya göre sıralayabilirsiniz.
F/K'yı tek başına değil, şirketin özkaynaklarına göre değerini gösteren PD/DD oranı ile birlikte okumak daha sağlıklıdır. Bilançoyu okumayı hisse temel analiz rehberimizde adım adım anlattık.
Sık sorulan sorular
F/K oranının yüksek olması ne demek?
Piyasa, şirketin bugünkü kârına göre yüksek bir fiyat ödüyor demektir. Bunun nedeni çoğunlukla güçlü büyüme beklentisidir; beklenti gerçekleşmezse fiyat sert düzelebilir. Yüksek F/K bir defalık kâr düşüşünden de kaynaklanabilir.
F/K neden negatif ya da boş görünür?
Şirket son 12 ayda net zarar etmişse kâr negatif olur ve oran anlamsızlaşır; birçok tablo bu durumda F/K'yı boş bırakır. Değerleme için satış gelirleri ya da özkaynaklar gibi başka ölçütlere bakılır.
F/K ile temettü arasında bir bağ var mı?
Dolaylı olarak var. Temettü kârdan dağıtılır; düşük F/K'lı ve kârının bir kısmını düzenli dağıtan şirketlerde temettü verimi de genellikle daha yüksek olur.
