Hisse sayfasını açtınız: RSI 72 ve yanında "Tepe Bölgesi" etiketi, hareketli ortalamalar kartında "Golden Cross" rozeti, altında da bir dizi destek ve direnç rakamı. Bu rakamlar size ne söylüyor, daha önemlisi ne söylemiyor?
Teknik göstergeler geçmiş fiyat hareketinden türetilen matematiksel özetlerdir. Momentumun gücünü, trendin yönünü ve yakın vadede izlenebilecek fiyat seviyelerini tek bakışta gösterirler, ama geleceği bilmezler. Aşağıda her göstergenin nasıl hesaplandığını, örnek rakamlarla nasıl okunduğunu ve nerede yanılttığını anlatıyoruz.
RSI (14): yükselişin ve düşüşün gücü
RSI (Göreceli Güç Endeksi), son dönemdeki yükseliş günlerinin düşüş günlerine göre ne kadar güçlü olduğunu 0 ile 100 arasında bir sayıya çevirir.
Nasıl hesaplanır?
- Her gün için kapanış farkı bulunur. Fiyat yükseldiyse fark "kazanç", düştüyse "kayıp" olarak ayrılır; o gün öteki taraf sıfır sayılır.
- Kazançların ve kayıpların 14 günlük ortalaması alınır.
- RS = Ortalama kazanç / Ortalama kayıp
- RSI = 100 − 100 / (1 + RS)
BorsaPano, J. Welles Wilder'ın önerdiği yumuşatma yöntemini kullanır. Bu yöntemde ortalama her gün şöyle güncellenir: Yeni ortalama = (Önceki ortalama × 13 + Bugünkü değer) / 14. Eski günler bir anda listeden düşmez, ağırlıkları yavaş yavaş azalır. Bu yüzden RSI tek bir sert günle zıplamaz.
Örnek
Varsayalım bir hissenin ortalama kazancı 0,84 TL, ortalama kaybı 0,42 TL.
- RS = 0,84 / 0,42 = 2 → RSI = 100 − 100 / 3 = 66,7
Ertesi gün hisse 1,20 TL yükselsin:
- Yeni ortalama kazanç = (0,84 × 13 + 1,20) / 14 = 0,8657
- Yeni ortalama kayıp = (0,42 × 13 + 0) / 14 = 0,3900
- RS = 0,8657 / 0,3900 = 2,22 → RSI = 68,9
Bir sonraki gün 0,90 TL düşsün:
- Ortalama kazanç = (0,8657 × 13 + 0) / 14 = 0,8039
- Ortalama kayıp = (0,3900 × 13 + 0,90) / 14 = 0,4264
- RS = 1,885 → RSI = 65,3
Güçlü bir yükseliş günü RSI'yı yalnızca 2 puan kadar artırdı. RSI'nın 70'i geçmesi için yükselişin birkaç gün üst üste sürmesi gerekir; bu da göstergenin tek günlük oynamaya değil, sürekliliğe tepki verdiğini gösterir.
Nasıl okunur?
70'in üstü "aşırı alım", 30'un altı "aşırı satım" bölgesi kabul edilir. Bu etiketler fiyatın kısa sürede çok hızlı hareket ettiğini söyler, hemen döneceğini değil. Güçlü bir yükseliş trendinde RSI haftalarca 70'in üstünde kalabilir. Bir diğer okuma uyumsuzluktur: fiyat yeni bir zirve yaparken RSI bir önceki zirvesinin altında kalıyorsa yükselişin gücü azalıyor olabilir.
SMA 50 ve SMA 200: trendin yönü
Basit hareketli ortalama (SMA), son N günün kapanış fiyatlarının toplamının N'e bölünmesidir. SMA 50 son 50 işlem gününü (kabaca iki buçuk ay), SMA 200 son 200 işlem gününü (yaklaşık dokuz-on ay) kapsar.
Gecikmeyi küçük bir örnekle görün
5 günlük bir ortalama düşünün. Kapanışlar 10, 11, 12, 11 ve 13 TL olsun: SMA = 57 / 5 = 11,40 TL. Ertesi gün fiyat 14 TL'ye çıksın. En eski gün (10) hesaptan çıkar, yeni gün eklenir: (11 + 12 + 11 + 13 + 14) / 5 = 12,20 TL. Fiyat 14'te ama ortalama 12,20'de. Ortalama fiyatı hep geriden izler; pencere uzadıkça bu gecikme büyür. SMA 200'ün yön değiştirmesi bu yüzden aylar sürebilir.
Golden cross ve death cross
- Golden cross: SMA 50'nin SMA 200'ü aşağıdan yukarı kesmesi. Kısa vadeli ortalamanın uzun vadeliyi geçmesi, son aylardaki fiyatların önceki dönemden yüksek seyrettiğini gösterir.
- Death cross: SMA 50'nin SMA 200'ü yukarıdan aşağı kesmesi; tersi durum.
BorsaPano'daki "Golden Cross" rozeti, SMA 50 değerinin şu anda SMA 200'ün üzerinde olduğu durumu gösterir. Kesişimin bugün mü yoksa aylar önce mi olduğunu söylemez. Bu koşul sağlanmıyorsa rozet "Normal" yazar; SMA 50'nin SMA 200'ün altına inip inmediğini görmek için karttaki iki değeri karşılaştırın ya da grafikte çizgilere bakın. 200 günlük fiyat geçmişi olmayan yeni halka arz edilmiş hisselerde SMA 200 hesaplanamaz.
Pivot, destek ve direnç seviyeleri
Pivot seviyeleri, bir seansın yüksek (Y), düşük (D) ve kapanış (K) fiyatlarından türetilen referans noktalarıdır. Sitede klasik formüller kullanılır:
- P = (Y + D + K) / 3
- R1 = 2P − D
- S1 = 2P − Y
- R2 = P + (Y − D)
- S2 = P − (Y − D)
Hisse sayfasında hesap, verideki son günlük mumun değerleriyle yapılır. Seans kapandıktan sonra bu mum o günün kesinleşmiş verisidir; akşam gördüğünüz seviyeler ertesi gün için hazırlanmış olur. Seans sürerken son mum henüz tamamlanmadığı için seviyeler gün içinde değişebilir; ertesi güne dönük plan yapacaksanız seans kapanışından sonraki değerlere bakın.
Adım adım örnek
Varsayalım A hissesi son tamamlanan seansı şu değerlerle kapattı: Yüksek 52,40 TL, Düşük 49,80 TL, Kapanış 51,60 TL.
- P = (52,40 + 49,80 + 51,60) / 3 = 153,80 / 3 = 51,2667
- 2P = 102,5333
- R1 = 102,5333 − 49,80 = 52,7333
- S1 = 102,5333 − 52,40 = 50,1333
- Günlük aralık = 52,40 − 49,80 = 2,60
- R2 = 51,2667 + 2,60 = 53,8667
- S2 = 51,2667 − 2,60 = 48,6667
| Seviye | Formül | Değer (TL) |
|---|---|---|
| Direnç 2 (R2) | P + (Y − D) | 53,87 |
| Direnç 1 (R1) | 2P − D | 52,73 |
| Pivot (P) | (Y + D + K) / 3 | 51,27 |
| Destek 1 (S1) | 2P − Y | 50,13 |
| Destek 2 (S2) | P − (Y − D) | 48,67 |
Ara adımlarda yuvarlanmamış P'yi kullanın. P'yi önce 51,27'ye yuvarlayıp R1'i hesaplarsanız 52,74 bulursunuz; küçük fark ama tutarlılık için önemli.
Okuması şöyle: Kapanış (51,60) pivotun üstünde. Ertesi gün fiyat 51,27'nin üzerinde kalırsa kısa vadeli görünüm olumlu, altına inerse olumsuz kabul edilir. 52,73 ilk, 53,87 ikinci referans direnç; 50,13 ilk, 48,67 ikinci referans destektir. Bu seviyeler duvar değildir. Çok sayıda yatırımcı aynı rakamlara baktığı için zaman zaman tepki görülür, ama sabah gelen bir şirket haberi hepsini anlamsız kılabilir.
Göstergelerin sınırları
| Gösterge | Neyi özetler | En sık yanılgı |
|---|---|---|
| RSI (14) | Son dönem hareketin hızı ve sürekliliği | 70 üstünü "sat", 30 altını "al" sinyali saymak |
| SMA 50 / 200 | Orta ve uzun vadeli trendin yönü | Kesişimi erken bir uyarı sanmak |
| Pivot, S1-S2, R1-R2 | Tek seansa dayalı kısa vadeli referanslar | Seviyeleri kesin dönüş noktası saymak |
Trend ve yatay piyasa
Güçlü trendde RSI uzun süre uç bölgelerde kalır; "aşırı alım" etiketine bakıp erken satan yatırımcı trendin büyük kısmını kaçırabilir. Yatay piyasada ise tablo tersine döner: fiyat dar bir bantta gidip gelirken RSI çoğunlukla 30 ile 70 arasındaki orta bölgede salınır ve pek bir şey söylemez, SMA 50 ile SMA 200 birbirine yaklaşıp kısa aralıklarla kesişir. Bu dönemlerde her kesişim yanlış alarm olabilir.
Gecikme
Hareketli ortalamalar tanımı gereği geçmişin ortalamasıdır. Golden cross çoğunlukla yükselişin önemli bir kısmı gerçekleştikten sonra, death cross da düşüşün önemli bir kısmı yaşandıktan sonra oluşur. Bu göstergeler bir trendi teyit etmeye, başlangıcını yakalamaktan daha uygundur.
Veri ve piyasa yapısı
İşlem hacmi düşük hisselerde birkaç emir fiyatı ve dolayısıyla göstergeleri oynatabilir. Art arda tavan veya taban serileri RSI'yı aşırı uçlara taşır. İşlemlerin devre kesici ile durduğu günler ve bedelsiz sermaye artırımı gibi kurumsal işlemler fiyat serisinde ani kopukluklar yaratabilir; böyle günlerden sonra göstergeleri grafikle birlikte kontrol edin.
Tek gösterge değil, bağlam
Üç gösterge farklı soruları yanıtlar ve birbirini tamamlar. RSI 28 iken fiyat SMA 200'ün de altındaysa ve uzun süredir düşüyorsa, "aşırı satım" bir dip işareti değil, süren düşüş trendinin parçası olabilir. Teknik göstergeler daha çok "ne zaman" sorusuna yardımcı olur; "neyi" sorusunun cevabı şirketin kârında, borcunda ve değerlemesindedir. RSI 25'e düşmüş bir hisse, son çeyrekte zarara geçmiş ve borcu artmış bir şirkete aitse, düşüş haklı bir yeniden fiyatlama olabilir. Bu yüzden teknik tabloyu F/K oranı ve PD/DD gibi temel verilerle birlikte okuyun.
BorsaPano'da nasıl kullanılır?
- Hisse listesinden bir şirket seçin. Hisse sayfasına doğrudan "/hisse/" ve ardından hisse kodunu yazarak da ulaşabilirsiniz (örnek hisse sayfası).
- Teknik Göstergeler & Matematiksel Seviyeler bölümünde RSI (14) kartı, değeri ve bölgeyi gösterir: "Dip Bölgesi", "Dengeli" ya da "Tepe Bölgesi". Kartı tek başına değil, fiyat grafiğiyle birlikte yorumlayın: RSI yüksekken fiyat yükselen bir trendde mi, yoksa yatay bir bandın tepesinde mi?
- Hareketli Ortalamalar kartında 50 ve 200 günlük SMA değerleri ile "Golden Cross" ya da "Normal" rozeti yer alır. Güncel fiyatı bu iki değerle karşılaştırın: fiyat her ikisinin de üstünde mi, arasında mı, altında mı?
- Pivot & Destek/Direnç kartında Direnç 1, Pivot Noktası ve Destek 1 görünür. Destek 2 ve Direnç 2 dahil tüm seviyeler fiyat grafiğinde yatay çizgiler olarak çizilir; grafiğin üstündeki "S/R Çizgileri" düğmesiyle bu katmanı kapatıp açabilirsiniz.
- SMA 50 ve SMA 200 çizgileri de grafikte varsayılan olarak görünür; "SMA 50/200" düğmesiyle gizleyebilirsiniz. Kesişimleri görmek için 1 yıllık ya da 5 yıllık periyodu, pivot seviyelerine fiyatın yakın zamanda nasıl tepki verdiğini görmek için 1 haftalık ya da 1 aylık periyodu seçin. Mum ve çizgi görünümü arasında da geçiş yapabilirsiniz.
- Aynı sayfadaki F/K, PD/DD, 52 haftalık en yüksek-en düşük değerler ve sektör akran tablosu, teknik tablonun temel verilerle çelişip çelişmediğini kontrol etmenizi sağlar.
- Karşılaştırma aracında birden fazla hissenin RSI (14) değerini, yıllık volatilitesini ve maksimum düşüşünü yan yana görebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
RSI 30'un altına indi, hisse ucuzladı mı?
Hayır, yalnızca son dönemde hızlı ve sürekli düştüğünü gösterir. Ucuz olup olmadığı şirketin kârı ve değerlemesiyle ilgilidir. Güçlü düşüş trendlerinde RSI uzun süre 30'un altında kalabilir.
"Golden Cross" rozeti kesişimin bugün olduğu anlamına mı geliyor?
Hayır. Rozet, SMA 50'nin şu anda SMA 200'ün üzerinde olduğunu gösterir. Kesişimin ne zaman gerçekleştiğini grafikte iki ortalama çizgisinin birleştiği noktadan görebilirsiniz.
Pivot seviyeleri neden her gün değişiyor?
Çünkü tek bir seansın yüksek, düşük ve kapanış fiyatlarından hesaplanırlar. Seans kapandıktan sonra o günün kesinleşmiş verisi esas alınır; seans sürerken hesaplanan seviyeler gün içinde değişebilir.
Farklı platformlarda RSI neden farklı çıkıyor?
Kullanılan ortalama yöntemi (Wilder ya da basit ortalama), hesabın başladığı tarih ve fiyat verisindeki küçük farklar sonucu değiştirebilir. BorsaPano 14 günlük Wilder yöntemini kullanır.
