Pizza dilimi örneği
Bedelsiz sermaye artırımı borsada en çok heyecan yaratan ama en çok yanlış anlaşılan konulardan biridir. Elinizde 4 dilime bölünmüş bir pizza olduğunu düşünün. Şirket %100 bedelsiz yaptığında pizza büyümez; aynı pizza 8 dilime bölünür. Dilim sayısı artar, toplam pizza aynı kalır.
Bedelsiz nereden gelir?
Şirket, bilançosundaki iç kaynakları sermaye hesabına aktarır ve karşılığında ortaklarına yeni pay verir. Bu kaynaklar genellikle şunlardır:
- Dağıtılmamış geçmiş yıl kârları
- Sermaye düzeltmesi olumlu farkları (sermayenin enflasyona göre düzeltilmesinden doğan tutarlar)
- Emisyon primleri (geçmişte paylarını nominal değerin üstünde satmaktan doğan tutarlar)
Kasadan para çıkmaz, şirketin toplam özkaynağı değişmez; yalnızca özkaynağın içindeki kalemler yer değiştirir.
Süreç nasıl işler?
- Yönetim kurulu bedelsiz kararını alır ve KAP'ta duyurur.
- Şirket Sermaye Piyasası Kurulu'na (SPK) başvurur. Onay süresi şirketten şirkete değişir; birkaç hafta da sürebilir, birkaç ay da.
- SPK onayından sonra şirket hak kullanım (bölünme) tarihini KAP'ta açıklar.
- O gün sabah hisse fiyatı düzeltilmiş olarak açılır ve yeni paylar hesaplara geçer.
Rakamlarla bir örnek
Hisse fiyatı 90 TL ve elinizde 10 lot var; toplam değer 900 TL. Şirket %200 bedelsiz yapıyor:
- Lot sayınız 10 + 10 × 2 = 30 lot olur.
- Fiyat: 90 ÷ (1 + 2) = 30 TL.
- Toplam değer: 30 × 30 = 900 TL.
Bölünme sabahı zenginleşmezsiniz. Ancak hisse fiyatı nominal olarak düştüğü için küçük yatırımcıların hisseyi alıp satması kolaylaşır ve işlem hacmi artabilir.
Bedelli sermaye artırımından farkı
Bedelli sermaye artırımında şirket yeni para toplar; ortaklar yeni payları genellikle nominal fiyattan (1 TL) parasını ödeyerek alır. Bu hakka rüçhan hakkı denir. Bedelli artırımda düzeltilmiş fiyat şöyle hesaplanır:
Yeni fiyat = (Eski fiyat + Bedelli oranı × 1 TL) ÷ (1 + Bedelli oranı)
Örnek: 50 TL'lik bir hissede %100 bedelli → (50 + 1) ÷ 2 = 25,50 TL. Bedelli artırımda şirketin kasasına gerçekten para girer.
"Bedelsiz potansiyeli" neden konuşulur?
Özkaynakları ödenmiş sermayesinin çok üzerinde olan şirketlerin bedelsiz yapma ihtimali yüksek görülür ve bu tür hisseler beklentiyle alım görebilir. Ama bedelsiz şirketin değerini artırmaz; beklentiyle yükselen fiyat, karar açıklandıktan sonra geri çekilebilir. Kararı şirketin kârına ve F/K, PD/DD gibi oranlara bakarak vermek daha sağlıklıdır.
Sık sorulan sorular
Bedelsiz paylar ne zaman hesaba geçer?
KAP'ta ilan edilen hak kullanım günü. Bedelsiz hakkı için hisseye bu tarihten önceki son işlem günü sahip olmak yeterlidir.
Bedelsiz piyasa değerini değiştirir mi?
Hayır. Pay adedi artar, fiyat aynı oranda düşer; piyasa değeri bölünme anında aynı kalır.
Bedelsiz ile temettü aynı şey mi?
Hayır. Temettüde şirketin kasasından nakit çıkar; bedelsizde nakit çıkmaz, yalnızca pay sayısı artar.
