Hisse başına kâr neyi gösterir?
Hisse başına kâr (HBK), İngilizcesiyle earnings per share (EPS), şirketin bir dönemde kazandığı kârdan her bir paya düşen tutardır. Türkiye'de ilgili muhasebe standardının adı TMS 33 Hisse Başına Kazançtır. KAP'taki finansal tablolarda aynı kalem Pay Başına Kazanç başlığı altında, "Sürdürülen Faaliyetlerden Pay Başına Kazanç (Zarar)" ve "Sulandırılmış Pay Başına Kazanç (Zarar)" satırlarında görünür.
Nasıl hesaplanır?
TMS 33'e göre:
HBK = Ana ortaklığa ait net dönem kârı ÷ Dönem içindeki ağırlıklı ortalama pay sayısı
Payda ağırlıklı ortalamadır, çünkü pay sayısı yıl içinde değişebilir. Varsayalım A Şirketi yıla 100 milyon payla başladı ve 1 Temmuz'da nakit karşılığı 20 milyon yeni pay çıkardı. Yeni paylar yılın yaklaşık yarısında dolaşımda olduğu için ağırlıklı ortalama 100 + 20 × 0,5 = 110 milyon paydır. Ana ortaklığa ait yıllık net kâr 330 milyon TL ise:
HBK = 330.000.000 ÷ 110.000.000 = 3,00 TL
Rakamlar örnektir. Bölünen kâr "ana ortaklığa ait" kârdır; konsolide tablolarda kontrol gücü olmayan paylara düşen kısım hesaba girmez.
Neden 1 TL'lik pay?
Borsa İstanbul'da pay işlemlerinde "1,00 TL nominal = 1 adet = 1 lot" eşitliği uygulanır ve ilan edilen fiyat, 1 TL nominal değerli payın fiyatıdır. Ödenmiş sermayesi 500 milyon TL olan bir şirketin 500 milyon payı vardır ve KAP tablosundaki HBK doğrudan hisse fiyatıyla karşılaştırılabilir. Şirketin geri aldığı paylar ve yıl içindeki sermaye değişiklikleri paydayı etkilediği için, tablodaki HBK "net kâr ÷ sermaye" hesabından biraz farklı çıkabilir. Lot kavramını ayrı maddede anlattık.
Sulandırılmış HBK
Şirketin paya dönüşebilecek tahvilleri ya da çalışanlara verilmiş pay opsiyonları varsa, bunların paya dönüştüğü varsayılarak ikinci bir hesap yapılır. Payda büyür; dönüşümle ortadan kalkacak faiz gibi kalemler de vergi sonrası tutarıyla kâra eklenir. Yalnızca HBK'yı düşüren araçlar hesaba katılır. Böyle araç yoksa iki rakam aynıdır ve tabloda tek satırda gösterilebilir.
Bedelsiz sonrası geriye dönük düzeltme
Bedelsiz sermaye artırımında şirkete para girmeden pay sayısı artar. TMS 33, bu durumda sunulan bütün dönemlerin HBK'sının, işlem en erken dönemin başında olmuş gibi yeni pay sayısıyla yeniden hesaplanmasını ister. Varsayalım geçen yılın HBK'sı 3,00 TL idi ve şirket %100 bedelsiz yaptı: Yeni tablolarda geçen yılın HBK'sı 1,50 TL görünür. Eski rapordaki rakamla yenisini yan yana koyarsanız kârın yarıya indiğini sanabilirsiniz.
HBK kaç olmalı?
HBK için herkese uyan doğru bir rakam yoktur, çünkü tutar şirketin pay sayısına bağlıdır. Aynı 1 milyar TL kârı eden iki şirketten 100 milyon payı olanın HBK'sı 10 TL, 1 milyar payı olanınki 1 TL çıkar; oysa ikisi de aynı ölçüde kârlıdır. HBK'yı anlamlı kılan üç karşılaştırma vardır:
- Fiyatla: HBK'yı hisse fiyatıyla karşılaştırmak, yani F/K oranına çevirmek, farklı şirketleri kıyaslamanın en yaygın yoludur.
- Şirketin kendi geçmişiyle: HBK'nın yıldan yıla düzenli artması, kârın pay başına büyüdüğünü gösterir. Enflasyonun yüksek olduğu dönemde nominal artışı enflasyonla birlikte okumak gerekir; enflasyon muhasebesi (TMS 29) uygulayan şirketlerin tablolarında geçmiş yıllar zaten güncel satın alma gücüyle gösterilir.
- Temettüyle: Dağıtılan temettünün HBK'ya oranı (dağıtım oranı), kârın ne kadarının ortaklara ödendiğini gösterir.
Kısacası "HBK kaç olmalı?" yerine "HBK artıyor mu ve fiyata göre pahalı mı?" diye sormak daha işe yarar.
Son 12 ay HBK ve F/K
Çeyreklik tablolar yıl başından itibaren birikmiş kârı verir. F/K oranında ise genellikle son dört çeyreğin kârı kullanılır:
Son 12 ay HBK = Son yıllık HBK + Bu yılın birikmiş HBK'sı − Geçen yılın aynı dönemdeki HBK'sı
Örnek: 2025 yıllık HBK 3,00 TL, 2026'nın ilk altı ayı 2,00 TL, 2025'in ilk altı ayı 1,40 TL ise son 12 ay HBK 3,60 TL olur. Hisse 36 TL'den işlem görüyorsa F/K = 36 ÷ 3,60 = 10. Rakamlar örnektir. Enflasyon muhasebesi (TMS 29) uygulayan şirketlerde her tablo, önceki dönemleri de kendi dönem sonunun satın alma gücüyle gösterir; farklı raporlardan alınan rakamların toplamı bu yüzden yaklaşık bir sonuç verir.
BIST 100'de son dört çeyreğin kârıyla hesaplanan F/K'sı düşük hisseleri ayrı bir listede yayımlıyoruz.
HBK'nın yıllık büyümesi PEG oranının paydasıdır. Özkaynak kârlılığıyla bağı da basittir: HBK ≈ ROE × Hisse başına defter değeri. Ayrıntılar ROE maddesinde.
Sık sorulan sorular
HBK negatif olabilir mi?
Evet. Şirket zarar ettiyse tutar negatif çıkar; buna hisse başına zarar denir ve TMS 33 negatif olsa bile sunulmasını ister. Bu durumda F/K anlamını yitirir.
HBK'sı yüksek olan hisse daha mı kârlı?
Tek başına değil. HBK pay sayısına bağlıdır; aynı kârı eden iki şirketten payı az olanın HBK'sı yüksek çıkar. HBK'yı fiyatla (F/K) ve özkaynakla (ROE) birlikte okuyun.
HBK ile temettü aynı şey mi?
Hayır. HBK kârın paya düşen kısmıdır; bunun ne kadarının dağıtılacağına ayrıca karar verilir. Ayrıntılar temettü maddesinde; dağıtılan hisse başına kâr payının fiyata oranını temettü verimi maddesinde anlattık.
