Para piyasası fonu mevduata benziyor mu? Altın fonu almakla gram altın almak arasında ne fark var? Eurobond fonu neden kur yükselince kazandırıyor? Aynı ay içinde bir fon %1 kazanırken bir başkasının %8 kaybetmesi çoğu zaman yöneticinin başarısından değil, fonun türünden kaynaklanır. Tür, paranızın hangi varlıklara gideceğini ve getirinin hangi kaynaktan geleceğini belirler.
Aşağıda TEFAS'ta en sık karşılaşacağınız fon türlerini tek tek ele alıyor, ardından hepsini bir tabloda yan yana koyuyoruz. Sonra fon kazancındaki stopajı ve fon sayfalarındaki portföy dağılımı grafiğinin nasıl okunacağını anlatıyoruz.
Para piyasası fonları
Neye yatırım yapar: Vadesi kısa ve kolayca nakde çevrilebilen araçlara: ters repo, Takasbank para piyasası işlemleri, kısa vadeli mevduat, hazine bonosu ve kısa vadeli özel sektör borçlanma araçları.
Getirinin kaynağı: Kısa vadeli faiz. Bu yüzden getirisi TCMB'nin politika faizi ile yakından ilişkilidir; faiz indirimlerinden sonra kısa sürede düşer, artışlarda yükselir. Fon fiyatı çoğu gün küçük adımlarla artar.
Tipik risk: Fiyat dalgalanması düşüktür. Asıl risk, faizlerin düştüğü dönemde getirinin hızla erimesi ve enflasyonun gerisinde kalınmasıdır. Fon payları mevduat sigortası kapsamında değildir; buna karşılık fon varlıkları kurucu şirketin malvarlığından ayrı tutulur.
Kime uyar: Acil durum parası, birkaç ay içinde harcanacak birikim ya da yatırım kararı verilene kadar bekletilen nakit. Ayrıntılar için para piyasası fonu maddesine bakabilirsiniz.
Borçlanma araçları fonları
Neye yatırım yapar: Devlet tahvili, hazine bonosu ve özel sektör tahvil ve bonolarına. Kısa vadeli borçlanma araçları fonları portföy vadesini kısa tutar; diğerleri daha uzun vadeli tahvil taşıyabilir.
Getirinin kaynağı: Tahvillerin faiz geliri ve tahvil fiyatlarındaki değişim. Piyasa faizleri düştüğünde elde tutulan tahvillerin fiyatı yükselir, faizler arttığında düşer. Portföydeki tahvillerin vadesi uzadıkça bu etki büyür.
Tipik risk: Faiz riski ve özel sektör ağırlıklı fonlarda ihraççının ödeme gücüne bağlı kredi riski. Faizlerin beklenmedik şekilde yükseldiği dönemlerde bu fonlar kısa süreli değer kaybı yaşayabilir.
Kime uyar: Para piyasası fonundan biraz daha fazla dalgalanmayı kabul eden, orta vadeli düşünen ve faizlerin seyrine dair bir görüşü olan yatırımcıya.
Hisse senedi fonları
Neye yatırım yapar: Hisse senedi yoğun fonlar ağırlıkla Borsa İstanbul paylarına, yabancı hisse fonları yurt dışı borsalardaki paylara yatırım yapar.
Getirinin kaynağı: Hisse fiyatlarındaki değişim ve şirketlerin dağıttığı temettüler. Fon temettüyü size ayrıca ödemez; tahsil edilen tutar fon varlıklarına eklenir ve fiyata yansır.
Tipik risk: Yüksek dalgalanma ve derin ara düşüşler. Yabancı hisse fonlarında buna kur riski eklenir: yabancı hisseler yerinde sayarken TL'nin değer kazanması bile TL bazlı getiriyi düşürür.
Kime uyar: En az birkaç yıl dokunmayacağı parayı ayıran ve sert düşüşlerde satmadan bekleyebilecek yatırımcıya.
Altın ve kıymetli maden fonları
Neye yatırım yapar: Fiziki altına, altına dayalı sermaye piyasası araçlarına ve Borsa İstanbul'da işlem gören altına. Kıymetli maden fonları gümüş gibi diğer madenleri de taşıyabilir.
Getirinin kaynağı: Altının TL fiyatı, yani dolar cinsinden ons altın fiyatı ile dolar/TL kurunun birlikte hareketi. Varsayalım bir yılda ons fiyatı %10, dolar/TL kuru %20 arttı. TL bazında altın getirisi yaklaşık 1,10 × 1,20 − 1 = %32 olur; fon getirisi giderler kadar bunun biraz altında kalır.
Tipik risk: Risk de iki kaynaktan gelir: ons fiyatı düşer ve kur artışı bunu telafi etmezse TL getirisi de geriler. Altın, hisse fonlarından farklı dönemlerde düşüp yükselebildiği için portföyde çeşitlendirme amacıyla da kullanılır.
Kime uyar: TL'nin değer kaybına karşı koruma arayan, fiziki altının saklama derdini ve alış-satış makasını taşımak istemeyen yatırımcıya. Gram altında maliyet makastır; fonda ise yıllık gider ve satıştaki stopajdır.
Eurobond ve dış borçlanma araçları fonları
Neye yatırım yapar: Ağırlıkla Türkiye Hazinesi'nin ve Türk şirketlerinin yurt dışında döviz cinsinden ihraç ettiği borçlanma araçlarına (eurobond).
Getirinin kaynağı: Üç parçadan oluşur: eurobondların döviz cinsinden kupon faizi, eurobond fiyatlarındaki değişim ve fon payı TL ile fiyatlanıyorsa kur değişimi.
Tipik risk: Kur, ABD dolar faizleri ve Türkiye'nin risk primindeki değişim. TL'nin değer kazandığı bir dönemde dolar bazında iyi giden bir eurobond fonu bile TL bazında kaybettirebilir.
Kime uyar: Birikiminin bir kısmında döviz bazlı ve faiz getiren bir varlık isteyen, kur dalgalanmasını taşıyabilecek yatırımcıya.
Değişken ve karma fonlar
Neye yatırım yapar: Değişken fonlar belirli bir türün asgari ağırlık kuralına bağlı değildir; yönetici dağılımı stratejisine göre değiştirir. Karma fonlar ise izahnamelerinde belirlenen sınırlar içinde birden fazla varlık sınıfını bir arada tutar.
Getirinin kaynağı: O dönemde ağırlığın hangi varlıkta olduğu. Bugün hisse ağırlıklı olan bir değişken fon, birkaç ay sonra tahvil ve döviz ağırlıklı olabilir.
Tipik risk: Çok geniş bir aralıkta. Aynı tür adı altında risk değeri düşük fonlar da yüksek fonlar da bulunur. Tür adı tek başına riski anlatmaz.
Kime uyar: Varlık dağılımı kararını yöneticiye bırakmak isteyene; ama yalnızca stratejiyi ve güncel dağılımı okuduktan sonra.
Katılım fonları
Neye yatırım yapar: Faizsiz finans ilkelerine uygun araçlara: kira sertifikaları, katılım bankası hesapları, katılım endekslerindeki hisseler ve altın gibi.
Getirinin kaynağı: İçeriğe göre kira geliri, katılım hesabı kâr payı, hisse veya altın fiyat hareketi.
Tipik risk: Katılım ayrı bir varlık sınıfı değil, bir yatırım ilkesidir. Kısa vadeli kira sertifikalarına yatırım yapan bir katılım fonu düşük dalgalanır; katılım hisse fonu ise hisse fonu kadar oynak olabilir.
Kime uyar: Faizsiz araçları tercih eden yatırımcıya; risk seviyesi ise içeriğe bakılarak seçilmelidir.
Fon türleri karşılaştırma tablosu
| Fon türü | Ağırlıklı varlıklar | Getirinin ana kaynağı | Başlıca riskler | Dalgalanma | Uygun ihtiyaç |
|---|---|---|---|---|---|
| Para piyasası | Ters repo, kısa vadeli mevduat, hazine bonosu | Kısa vadeli faiz | Faiz düşüşü, enflasyon | Düşük | Acil durum parası, kısa vadeli park |
| Borçlanma araçları | Devlet ve özel sektör tahvilleri | Faiz geliri ve tahvil fiyatı | Faiz artışı, kredi riski | Düşük-orta | Orta vadeli birikim |
| Hisse senedi | BIST veya yabancı hisseler | Hisse fiyatı ve temettü | Piyasa düşüşü, yabancıda kur | Yüksek | Uzun vadeli büyüme |
| Altın / kıymetli maden | Fiziki altın, altına dayalı araçlar | Ons fiyatı ve kur | Ons düşüşü, kurun yatay kalması | Orta-yüksek | TL'ye karşı koruma, çeşitlendirme |
| Eurobond | Döviz cinsi Türk borçlanma araçları | Kupon, tahvil fiyatı, kur | Kur, dolar faizi, risk primi | Orta-yüksek | Döviz bazlı faiz getirisi |
| Değişken / karma | Yöneticiye göre değişir | Ağırlıklı varlık | Strateji ve dağılım riski | Değişken | Dağılımı yöneticiye bırakmak |
| Katılım | Kira sertifikası, katılım hesabı, hisse, altın | İçeriğe göre | İçeriğe göre | İçeriğe göre | Faizsiz tercih |
Tablodaki dalgalanma seviyeleri genel eğilimdir. Belirli bir fonun gerçek dalgalanmasını TEFAS risk değeri ve geçmiş fiyat hareketi gösterir.
Fon kazancında stopaj
Gerçek kişilerin yatırım fonu kazançlarında, para piyasası fonları dahil, Ekim 2026 itibarıyla elde tutma süresinden bağımsız olarak %17,5 stopaj uygulanmaktadır. Hisse senedi yoğun fonlar gibi bazı fon türlerinde farklı oran uygulanabilir. Oranlar zaman zaman Cumhurbaşkanı kararlarıyla değiştirildiği için satıştan önce güncel durumu aracı kurumunuzdan veya GİB'den teyit edin.
Stopaj, payları sattığınızda kazancınız üzerinden kesilir. Varsayalım 40.000 payı 2,500000 TL'den aldınız (100.000 TL) ve 3,000000 TL'den sattınız (120.000 TL):
- Kazanç: 120.000 − 100.000 = 20.000 TL
- Stopaj: 20.000 × 0,175 = 3.500 TL
- Hesabınıza geçen: 120.000 − 3.500 = 116.500 TL
Brüt getiri %20 iken net getiriniz %16,5 olur. Kazanç yoksa kesilecek stopaj da yoktur. Bir fonu satıp başka bir fon aldığınızda, sattığınız fondaki kazanç üzerinden stopaj kesilir.
Mevduatla kıyaslarken stopaj yapısının farklı olduğunu hesaba katın: Ekim 2026 itibarıyla TL mevduatta stopaj vadeye göre değişiyor (180 güne kadar %17,5, 181-365 gün %15, 366 gün ve üzeri %10). Fonda ise elde tutma süresi oranı değiştirmez.
Fon portföy dağılımı grafiği nasıl okunur?
Fon sayfalarındaki pasta veya çubuk grafik, fon varlıklarının belirli bir tarihte hangi kalemlere dağıldığını gösterir. Okurken şu sırayı izleyin:
- Tarihe bakın. Dağılım bir anlık fotoğraftır; aktif yönetilen fonlarda kısa sürede değişebilir.
- En büyük dilimi fon türüyle karşılaştırın. Altın fonunda kıymetli madenler, hisse fonunda hisseler baskın olmalı. Değişken fonda en büyük dilim fonun o anki karakterini gösterir.
- Nakit benzeri dilimleri toplayın. Ters repo, Takasbank para piyasası ve mevduat fonun nakit tamponudur. Hisse fonunda yüksekse yönetici temkinli olabilir ya da fona yeni para girmiş olabilir.
- "Yatırım fonu katılma payı" dilimini açın. Bu, fonun başka fonlara yatırım yaptığını gösterir; o fonların içeriği ayrıca incelenmelidir.
- Vadeli işlem teminatına dikkat edin. Bu dilim türev kullanıldığını gösterir. Teminat pozisyonun yalnızca bir kısmı olduğundan, küçük bir dilim büyük bir pozisyonu temsil edebilir.
- Döviz cinsinden kalemleri ayırın. Eurobond ve yabancı hisse gibi kalemler kur riski taşır.
Örnek: bir değişken fonun gerçek hisse ağırlığı
Varsayımsal bir değişken fonun dağılımı şöyle olsun:
| Kalem | Pay |
|---|---|
| Hisse senedi | %45 |
| Yatırım fonu katılma payı | %20 |
| Devlet tahvili | %15 |
| Ters repo | %12 |
| Vadeli işlemler nakit teminatı | %5 |
| Diğer | %3 |
Grafiğe bakınca fonun %45 hisse taşıdığını düşünebilirsiniz. Şimdi adım adım ilerleyelim:
- KAP'taki portföy raporundan, fon katılma paylarının %60'ının hisse senedi fonlarından oluştuğunu öğrendiğinizi varsayalım. Dolaylı hisse payı: 20 × 0,60 = %12. Toplam hisse ağırlığı: 45 + 12 = %57.
- Vadeli işlem teminatının, varsayımsal olarak pozisyon tutarının %25'i kadar olduğunu düşünelim. %5'lik teminat yaklaşık 5 / 0,25 = %20'lik bir pozisyona karşılık gelir.
- Bu pozisyon hisse endeksi üzerinde alım yönündeyse fonun hisse piyasasına duyarlılığı %57 + %20 = %77'ye çıkar; satım yönündeyse %57 − %20 = %37'ye iner.
Pozisyonun yönü dağılım grafiğinde görünmez; KAP'taki ayrıntılı portföy raporundan kontrol edilir. Bu örnek, "%45 hisse" görünen bir fonun gerçekte çok daha agresif veya çok daha temkinli olabileceğini gösteriyor.
BorsaPano'da nasıl kullanılır?
- Fonlar sayfasında fon kodunu arayın veya hızlı kategori düğmelerinden altın, para piyasası, eurobond, yabancı teknoloji ve BIST hisse fonu örneklerini açın. Fon kartında TEFAS risk değeri, 1 aylık ve 1 yıllık getiri, büyüklük, yatırımcı sayısı ve fon içi varlık dağılımı yer alır; yukarıdaki okuma sırasını bu dağılıma uygulayın.
- Altın fonlarını değerlendiriyorsanız altın ve emtia sayfasında gram altın fiyatlarını, ons ile kur ilişkisini ve sayfadaki altın fonlarını birlikte inceleyin.
- Para piyasası fonunu mevduatla kıyaslamak için mevduat faizi sayfasındaki net getiri hesaplayıcıyı ve Para Piyasası Fonu karşılaştırmasını kullanın.
- Farklı türlerden fonları karşılaştırma aracında aynı grafiğe ekleyin. Volatilite ve maksimum düşüş değerleri, tablodaki dalgalanma farkını rakamlarla gösterir.
Sık sorulan sorular
Para piyasası fonu mevduat kadar güvenli midir?
Fiyat dalgalanması düşüktür ama aynı şey değildir. Mevduat sigortası fon paylarını kapsamaz; buna karşılık fon varlıkları kurucu şirketten ayrı saklanır. Getirisi de sabit değildir, faizlerle birlikte değişir.
Altın fonu mu, gram altın mı?
İkisi de altının TL fiyatına bağlıdır. Gram altında maliyet alış-satış makası ve saklama, fonda yıllık gider ve satıştaki stopajdır. Elde tutma süreniz ve işlem sıklığınız hangisinin daha ucuz olduğunu belirler.
Değişken bir fonun riskini nasıl anlarım?
Tür adına değil; TEFAS risk değerine, güncel portföy dağılımına ve izahnamedeki stratejiye bakın. Fon başka fonlara veya vadeli işlemlere yatırım yapıyorsa, yukarıdaki örnekteki gibi gerçek ağırlığı hesaplayın.
Fon değiştirdiğimde stopaj öder miyim?
Evet. Bir fonu satıp diğerini almak, satılan fondaki kazancın gerçekleşmesi demektir ve bu kazanç üzerinden stopaj kesilir. Zararla satışta kesinti olmaz.
