Defter değeri ne demek?
Defter değeri, bir şirketin bilançosunda görünen özkaynak tutarıdır. Şirketin sahip olduğu her şeyin (varlıklar) kayıtlı değerinden, ödemek zorunda olduğu her şey (yükümlülükler) düşülür; kalan kısım ortakların payıdır:
Defter değeri = Toplam varlıklar − Toplam yükümlülükler
Kelimenin kendisi buradan gelir: rakam piyasadan değil, şirketin muhasebe defterlerinden okunur. Hisse fiyatı her saniye değişirken defter değeri ancak yeni finansal tablolar açıklandığında, yani çeyrekte bir güncellenir.
Hangi özkaynak rakamı kullanılır?
Grup şirketlerinde konsolide bilançonun özkaynak bölümü iki parçadan oluşur. Önce Ana Ortaklığa Ait Özkaynaklar gelir: ödenmiş sermaye, sermaye düzeltme farkları, yedekler, geçmiş yıllar kârları ve dönem net kârı bu başlığın altındadır. En altta ayrı bir satırda Kontrol Gücü Olmayan Paylar yer alır; bu, bağlı ortaklıklarda başka ortaklara ait olan kısımdır.
Borsadan hisse alan yatırımcı yalnızca ana ortaklığın ortağıdır. Bu yüzden hisse başına defter değeri ve PD/DD oranı hesaplanırken toplam özkaynak değil, ana ortaklığa ait özkaynak kullanılır. KAP'taki finansal tablolarda bu satırı Finansal Durum Tablosu'nun Özkaynaklar bölümünde bulursunuz.
Hisse başına defter değeri nasıl hesaplanır?
Hisse başına defter değeri = Ana ortaklığa ait özkaynaklar ÷ Pay sayısı
Borsa İstanbul'da pay işlemlerinde "1 TL nominal = 1 adet = 1 lot" eşitliği uygulanır. Ödenmiş sermayesi 2 milyar TL olan bir şirketin 2 milyar payı vardır. Örnek:
- Ana ortaklığa ait özkaynaklar: 30 milyar TL
- Ödenmiş sermaye: 2 milyar TL (2 milyar pay)
- Hisse başına defter değeri: 30 ÷ 2 = 15 TL
Hisse borsada 24 TL'den işlem görüyorsa PD/DD = 24 ÷ 15 = 1,6 olur. Rakamlar örnektir. Piyasa değerinin nasıl hesaplandığını piyasa değeri maddesinde anlattık.
Defter değeri neden piyasa değerinden farklı?
- Bilanço geçmişe, fiyat geleceğe bakar. Varlıkların çoğu kayıtlı değerleriyle durur; piyasa ise şirketin gelecekte ne kadar kâr edeceğini fiyatlar.
- Görünmeyen varlıklar: Şirketin kendi içinde yarattığı marka, müşteri tabanı ya da yazılım muhasebe kuralları gereği bilançoya varlık olarak alınamaz. Güçlü markası olan bir şirket bu yüzden defter değerinin birkaç katına işlem görebilir.
- Kârlılık: Özkaynağını yüksek getiriyle çalıştıran şirket, yani ROE'si sermaye maliyetinin üzerinde olan şirket genellikle defter değerinin üzerinde fiyatlanır. Zarar etmesi beklenen şirketin defter değerinin altında işlem görmesi şaşırtıcı değildir.
Enflasyon muhasebesinin etkisi
Kamu Gözetimi Kurumu'nun 23 Kasım 2023 tarihli duyurusu ve SPK'nın kararıyla borsa şirketleri, 31 Aralık 2023 ve sonrasında sona eren dönemlerin tablolarını TMS 29'a göre enflasyon etkisinden arındırarak sunuyor. Bu yöntemde özkaynak kalemleri oluştukları tarihten itibaren TÜFE ile güncellenir; ödenmiş sermaye nominal tutarında kalırken enflasyon farkı "Sermaye Düzeltme Farkları" satırında birikir. Duran varlıklar da endekslendiği için defter değeri tarihi maliyete göre yükselir ve PD/DD oranı düşer.
Bankalar ise BDDK kararıyla enflasyon muhasebesi uygulamıyor; 2026 tablolarında da durum bu. Yani bir sanayi şirketinin PD/DD'si enflasyona göre düzeltilmiş özkaynağa, bir bankanınki düzeltilmemiş özkaynağa dayanır. İki rakamı yan yana koyup "banka daha ucuz" demek yanıltıcı olabilir. Bankaları kendi aralarında, sanayi şirketlerini kendi aralarında kıyaslayın.
Defter değerini değiştiren işlemler
- Bedelsiz sermaye artırımı: Yedekler sermayeye aktarılır; özkaynak toplamı değişmez, pay sayısı artar. Hisse başına defter değeri düşer, PD/DD aynı kalır. Ayrıntılar bedelsiz sermaye artırımı maddesinde.
- Nakit temettü: Ortaklara ödenen para özkaynaktan çıkar, defter değeri o kadar azalır.
- Pay geri alımı: Şirketin geri aldığı paylar özkaynaktan indirilerek gösterilir.
Sık sorulan sorular
Defter değeri negatif olabilir mi?
Evet. Birikmiş zararlar özkaynağı eritip borçlar varlıkları aşarsa özkaynak negatife düşer. Bu durumda PD/DD oranı anlamını yitirir; çoğu veri sağlayıcı oranı hiç göstermez.
PD/DD'si 1'in altında olan hisse ucuz mudur?
Tek başına değil. Piyasa, şirketin özkaynağını sermaye maliyetinin altında bir getiriyle çalıştıracağını ya da bazı varlıkların kayıtlı değerinden düşük olduğunu düşünüyor olabilir. Oranı kârlılıkla ve aynı sektördeki şirketlerle birlikte okumak gerekir; yöntemi hisse temel analiz rehberimizde anlattık. BIST 100'de defter değerinin altında işlem gören hisseleri ayrı bir listede görebilirsiniz.
Defter değeri ile nominal değer aynı şey mi?
Hayır. Nominal değer payın üzerinde yazan tutardır ve Borsa İstanbul'da 1 TL'dir. Defter değeri ise özkaynağın paya düşen kısmıdır ve şirketin birikmiş kârlarına göre nominal değerin çok üzerinde olabilir.
