Gösterge kur ne işe yarar?
TCMB her iş günü saat 15:30'da başlıca yabancı paralar için "gösterge niteliğindeki döviz kurlarını" ilan eder. Bu kurlar piyasada işlem yapılan anlık fiyatlar değildir; TCMB bu fiyattan vatandaşa döviz alıp satmaz. Bir referans olarak kullanılırlar:
- Döviz cinsinden faturaların ve sözleşmelerin TL'ye çevrilmesinde,
- Vergi beyanları, muhasebe kayıtları ve dönem sonu değerlemelerinde,
- Gümrük işlemlerinde ve resmi kurumların hesaplarında.
Hangi işlemde hangi günün ve hangi kurun kullanılacağını ilgili mevzuat ya da sözleşme belirler.
Dört farklı kur
TCMB her para birimi için dört kur yayımlar:
| Kur | Ne için kullanılır? |
|---|---|
| Döviz alış | Hesaplar arası (kaydi) dövizin alınmasında referans |
| Döviz satış | Hesaplar arası dövizin satılmasında referans; faturalarda en sık kullanılan kur |
| Efektif alış | Nakit (banknot) dövizin alınmasında referans |
| Efektif satış | Nakit dövizin satılmasında referans |
Efektif kurlarda alış ile satış arasındaki fark daha geniştir, çünkü nakit parayı saklamanın, taşımanın ve sigortalamanın maliyeti vardır. Japon yeni gibi birim değeri düşük bazı paralar listede 100 birim üzerinden gösterilir.
Serbest piyasa kuru ile farkı
Bankalarda, döviz bürolarında ve Kapalıçarşı'da işlem yapılan fiyatlar gün boyunca, hatta saniye saniye değişir. TCMB kuru ise günün belirli bir anının fotoğrafıdır ve ertesi iş gününe kadar değişmez. Bu yüzden ikisi arasında her zaman bir fark oluşur:
- Kur 15:30'dan sonra hızla yükselirse serbest piyasa fiyatı TCMB kurunun belirgin şekilde üzerine çıkar.
- Bankanın size sattığı fiyata ayrıca kendi makas aralığı eklenir.
Döviz sayfamızda serbest piyasa alış-satış fiyatlarını, TCMB gösterge kurlarını ve aralarındaki farkı (primi) yan yana görebilirsiniz. Sayfada TCMB kurlarının hangi tarihli bültene ait olduğu da yazar.
Bir örnek
1.000 dolarlık bir faturanın TL karşılığı, fatura tarihindeki TCMB döviz satış kuruyla hesaplanacak olsun. O gün TCMB döviz satış kuru 41,20 TL ise faturanın karşılığı 1.000 × 41,20 = 41.200 TL olur. Aynı saatte bankada dolar 41,60 TL'den satılıyor olabilir; fark, bankanın anlık fiyatı ve makasından gelir. Rakamlar örnektir.
Hafta sonu ve tatillerde ne olur?
TCMB yalnızca iş günlerinde kur ilan eder. Hafta sonu ve resmi tatillerde son iş gününün kurları geçerli kalır. Serbest piyasada ise döviz hafta sonu da alınıp satılır; bu yüzden hafta sonları banka fiyatları ile TCMB kuru arasındaki fark açılabilir.
Sık sorulan sorular
TCMB kurundan döviz alabilir miyim?
Hayır. TCMB bu kurla bireylere döviz satmaz. Bankalar ve döviz büroları kendi fiyatlarını uygular.
TCMB kuru neden bankadaki fiyattan düşük?
Banka satış fiyatına kendi makasını ekler ve fiyatı anlık piyasaya göre belirler. TCMB kuru ise günün tek bir anına ait bir referanstır.
Doların dünyadaki gücünü TCMB kuru gösterir mi?
Hayır. TCMB kuru yalnızca TL karşısındaki değeri gösterir. Doların diğer büyük paralar karşısındaki gücü DXY dolar endeksi ile izlenir. Kur riskini döviz makası ve kur riski rehberimizde anlattık.
