İki farklı oran
"Halka açıklık oranı" denince iki ayrı sayı kastedilebilir:
- Halka arz oranı: Halka arzda satılan payların sermayeye oranıdır ve izahnamede yazar.
- Fiili dolaşımdaki pay oranı (FDO): Bugün borsada serbestçe el değiştirebilecek payların sermayeye oranıdır. Merkezi Kayıt Kuruluşu (MKK) hesaplar ve her gün yayımlar.
Halka arzdan sonra ortaklar pay satar, şirket kendi payını geri alır, büyük yatırımcılar hisse toplar; iki oran birbirinden uzaklaşır. Borsa İstanbul endeks ve pazar kararlarında ikincisini kullanır.
Fiili dolaşım nasıl hesaplanır?
SPK'nın 3 Eylül 2026 tarihli ilke kararına göre:
Fiili dolaşımdaki pay oranı = MKK'nın izleyebildiği fiili dolaşımdaki pay adedi ÷ MKK'nın izleyebildiği toplam pay adedi
Hesaba katılmayan paylar: kamu tüzel kişilerine, şirketin kendisine, kurucularına ve konsolidasyona giren şirketlerine ait paylar; geri alınan paylar; sermayenin %10'u veya daha fazlasına sahip ortakların payları; yönetim ve denetim kurulu üyeleri ile genel müdür ve yardımcısı düzeyindeki yöneticilerin payları; şirketin sandık ve vakıflarının payları; bazı istisnalar dışında teminattaki paylar ile hukuken kısıtlı, yasaklı ve hacizli paylar. Bu kişilerin serbest fonlar ya da borsadaki başka şirketler üzerinden dolaylı tuttuğu paylar da dışarıda kalır. MKK oranı önceki günün bakiyeleriyle hesaplayıp Veri Analiz Platformu'nda (VAP) yayımlar.
Varsayalım A Şirketi'nin 1.000.000.000 payı var:
| Pay sahibi | Pay adedi | Fiili dolaşıma sayılır mı? |
|---|---|---|
| Ana ortak | 550.000.000 | Hayır (%10'un üzerinde) |
| B Holding | 110.000.000 | Hayır (%11) |
| Şirketin geri aldığı paylar | 20.000.000 | Hayır |
| Yönetim kurulu üyeleri | 10.000.000 | Hayır |
| Diğer yatırımcılar | 310.000.000 | Evet |
Oran 310.000.000 ÷ 1.000.000.000 = %31 olur. Halka arz oranı yıllar önce %40 olsa bile bugün geçerli olan budur. Rakamlar örnektir.
Endekslerde ve pazarlarda ne işe yarar?
BIST 100 gibi piyasa değeri ağırlıklı endekslerde şirketin ağırlığı, piyasa değeri ile fiili dolaşım oranının çarpımıdır. Piyasa değeri 100 milyar TL, oranı %20 olan şirket endekse 20 milyar TL ile girer; piyasa değeri 60 milyar TL, oranı %50 olan şirket 30 milyar TL ile girer ve daha ağır basar. Oran belirgin değişirse (%50 ve altında 5, üzerinde 10 puan) ağırlık izleyen haftanın üçüncü işlem günü güncellenir.
| Yıldız Pazar | Ana Pazar | Alt Pazar | |
|---|---|---|---|
| Halka arzda asgari oran | %10 | %20 | %25 |
| Halka arz edilen payların asgari piyasa değeri | 4 milyar TL | 1 milyar TL | 400 milyon TL |
| İşlem görürken aranan fiili dolaşım oranı | %10'un üzeri | %10'un üzeri | Ayrı eşik yok |
İlk iki satır Kotasyon Yönergesi'nin, son satır Pay Piyasası Yönergesi'nin Eylül 2026 sürümüne dayanır. Halka arzda sermayenin %10'u veya fazlasını alan yatırımcıların ve yöneticilerin aldığı paylar asgari orana sayılmaz; Yıldız Pazar'da halka arz edilen payların değeri 6 milyar TL'yi aşarsa %6'nın üzeri yeterlidir. Fiili dolaşım oranı %5'in altına düşen paylar Piyasa Öncesi İşlem Platformu'na (PÖİP) alınabilir; orada günde beş kez tek fiyatla eşleşme yapılır ve paylar hiçbir endekse girmez.
Düşük halka açıklık neden önemli?
Fiili dolaşımı düşük hissede satışa çıkabilecek pay azdır. Emir defteri sığ olduğu için birkaç büyük emir fiyatı sert oynatabilir; hisse art arda tavan yapıp aynı hızla geri dönebilir, satmak istediğinizde alıcı bulamayabilirsiniz. Piyasa değeri büyük bir şirkette bile fiili dolaşımdaki kısma ayrıca bakın.
Yabancı payıyla karıştırmayın
Yabancı payı payların kimin elinde olduğunu, fiili dolaşım ne kadarının serbestçe el değiştirebileceğini gösterir. MKK yerli ve yabancı saklama verilerini VAP'ta portföy değeri üzerinden, 10 iş günü gecikmeli yayımlar.
Sık sorulan sorular
Fiili dolaşım oranını nereden görebilirim?
VAP'taki "Fiili Dolaşım Raporu" sayfasında, şirket ve tarih seçerek. Piyasa değerlerini hisseler sayfamızda karşılaştırabilirsiniz.
Oran neden bir anda değişti?
Büyük bir ortağın pay toplaması, şirketin geri alım yapması ya da payların teminata verilmesi oranı düşürür. Hesap yöntemi de 11 Eylül 2026'da değişti; eski oranlarla kıyaslarken bunu hesaba katın.
Halka açıklığı yüksek hisse daha mı güvenli?
Hayır, yalnızca daha likit olma eğilimindedir. Kârlılık ve borçluluk için hisse temel analiz rehberimize, halka arz süreci için halka arz rehberimize bakın.
