Kartopu etkisi: basit faiz ve bileşik faiz
Bileşik faizde her dönemin kazancı anaparaya eklenir ve bir sonraki dönemde o da faiz getirir. Getiri böylece kartopu gibi büyür; fark kısa vadede küçük, uzun vadede büyüktür.
100.000 TL'niz olduğunu ve yılda %50 net getiri elde ettiğinizi varsayalım:
- Basit faiz: Her yıl kazandığınız 50.000 TL'yi harcarsanız, 10 yılın sonunda toplam kazancınız 500.000 TL olur.
- Bileşik faiz: Kazancı her yıl anaparaya eklerseniz:
-
- yıl sonu: 150.000 TL
-
- yıl sonu: 225.000 TL
-
- yıl sonu: 337.500 TL
-
- yıl sonu: yaklaşık 759.000 TL
-
- yıl sonu: yaklaşık 5.767.000 TL
Aynı parayla basit faiz 500 bin TL kazandırırken bileşik faiz yaklaşık 5,7 milyon TL kazandırır. Aradaki farkın tamamı faizin de faiz getirmesinden gelir.
Formül
Son tutar = Anapara × (1 + dönem getirisi) ^ dönem sayısı
Yukarıdaki örnekte: 100.000 × 1,5 ^ 10 ≈ 5.767.000 TL. Dönem yıl olabileceği gibi ay ya da mevduat vadesi de olabilir.
Mevduatta bileşik getiri nasıl çalışır?
Vadeli mevduat bir vade içinde basit faiz işler. Bileşik etki, vade sonunda faizi çekmeyip anaparayla birlikte yeniden yatırdığınızda başlar.
Örnek: Yıllık %40 faizli 32 günlük mevduatta stopaj sonrası her vadede yaklaşık %2,89 net kazanırsınız. Bir yılda bu vade yaklaşık 11,4 kez döner. Faizi her vade sonunda çekerseniz yıllık net getiriniz %33 olur. Faizi anaparaya ekleyerek yenilerseniz bu oran yaklaşık %38,4'e çıkar. Kendi tutarınızla hesap yapmak için mevduat faiz sayfamızı kullanabilirsiniz.
Para piyasası fonlarında ise bunu kendiniz yapmanız gerekmez: fon fiyatı her günün getirisini ertesi gün yeniden değerlendirdiği için getiri kendiliğinden bileşik büyür.
72 kuralı
Paranızın kaç yılda ikiye katlanacağını kabaca hesaplamak için 72'yi yıllık getiri yüzdesine bölün. Yıllık %24 getiriyle para yaklaşık 72 ÷ 24 = 3 yılda ikiye katlanır. Kural düşük ve orta oranlarda iyi sonuç verir; çok yüksek oranlarda sapma büyür.
Enflasyon da bileşik işler
Aynı hesap fiyatlar için de geçerlidir. Yıllık %30 enflasyon üç yıl sürerse fiyatlar 1,3 ^ 3 ≈ 2,2 katına çıkar. Bu yüzden bir yatırımın gerçekten kazandırıp kazandırmadığını anlamak için getiriyi enflasyonla karşılaştırmak gerekir. Bu konuyu reel getiri rehberimizde ayrıntılı anlattık.
Sık sorulan sorular
Bileşik faizden en çok ne yararlanır?
Zaman. Oran aynı kalsa bile süre uzadıkça kazanç hızlanır; bu yüzden erken başlamak, yüksek oran aramaktan çoğu zaman daha etkilidir.
Hisse senetlerinde bileşik getiri olur mu?
Olur. Alınan temettülerle yeniden hisse almak, faizi anaparaya eklemekle aynı etkiyi yaratır.
Bileşik getiri garanti midir?
Hayır. Mevduatta oran vade başında bellidir, ama hisse ve fonlarda getiri her dönem değişir ve negatif olabilir.
