BYF ne demek?
Borsa yatırım fonu (BYF), bir endeksin getirisini yatırımcısına yansıtmak için kurulan ve payları Borsa İstanbul'da işlem gören yatırım fonudur. Dünyada ETF olarak bilinir. SPK'nın III-52.2 sayılı Borsa Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği'ne göre her BYF, Kurul'un uygun gördüğü bir endeksi takip etmek için kurulur ve endeksi, toplam değerinin en az %80'ini sürekli olarak endeksteki varlıklara yatırarak ya da tebliğde sayılan diğer yollarla izler.
Türkiye'de BIST 30, BIST 100, banka ve temettü endekslerini izleyen hisse BYF'lerinin yanında altın ve gümüş katılım BYF'leri, TLREF'e ve Amerikan dolarına dayalı BYF'ler de işlem görür. Altın BYF'si fiziki altın almadan altın fiyatına yakın getiri hedefler; altının fiyatlanmasını ons altın maddesinde anlattık.
Borsada nasıl alınıp satılır?
BYF payları Pay Piyasası'nın Yapılandırılmış Ürünler ve Fon Pazarı'nda işlem görür. Aracı kurum uygulamanızda hisse alır gibi işlem koduyla emir verirsiniz:
- Lot büyüklüğü 1 paydır, günlük fiyat marjı ±%20'dir.
- Fiyat seans boyunca alıcı ve satıcı emirlerine göre oluşur.
- Takas işlemden sonraki ikinci iş günü yapılır; satıştan gelen para T+2 kuralıyla çekilebilir.
- BYF'lerde piyasa yapıcı bulunması esastır; yoksa pay sürekli işlem yerine günde beş kez tek fiyatla eşleşir.
TEFAS fonundan farkı
| TEFAS fonu | BYF | |
|---|---|---|
| Kimden alırsınız? | Fondan (fon payı oluşturulur ya da fona iade edilir) | Borsada başka bir yatırımcıdan |
| Fiyat | Günde bir kez hesaplanan birim pay değeri | Seans içinde oluşan işlem fiyatı |
| Emir verirken fiyatı bilir misiniz? | Çoğu fonda hayır | Evet; limit emirle fiyatı siz belirlersiniz |
| Paranın gelmesi | Fon türüne göre değişen valör | T+2 |
TEFAS'taki işleyişi TEFAS maddesinde, valör sürelerini fon valörü ve TEFAS işlem saatleri rehberimizde anlattık.
Birim pay değeri ile borsa fiyatı
Tebliğe göre her BYF payının iki değeri vardır. Birim pay değeri fon toplam değerinin dolaşımdaki pay sayısına bölünmesiyle bulunur; hesap net aktif değer mantığıyla aynıdır. İşlem fiyatı ise borsada oluşan fiyattır. Kurucu, gösterge niteliğindeki birim pay değerini seans boyunca kendi internet sitesinde ve en az iki veri yayın kuruluşunda günceller.
İkisi arasındaki farkı yaratma ve geri alma kapatır. Kurucuyla sözleşme imzalamış, SPK izinli aracı kurumlar (yetkilendirilmiş katılımcılar), fonun belirlediği asgari işlem birimi veya katları kadar portföy varlığını ya da nakdi teslim edip yeni pay oluşturabilir, payları iade edip karşılığını alabilir. Borsa fiyatı birim pay değerinin belirgin biçimde üstüne çıkarsa yeni pay oluşturup satmak, altına inerse borsadan alıp iade etmek kârlı hale gelir; bu da fiyatı birim pay değerine yaklaştırır. Bireysel yatırımcı ise payları borsada alıp satar.
Varsayalım bir altın BYF'sinin gösterge birim pay değeri 650,00 TL, borsadaki en iyi satış fiyatı 652,50 TL. Bu fiyattan alırsanız yaklaşık %0,4 primli almış olursunuz. Rakamlar örnektir.
Maliyet ve vergi
- Yönetim ücreti: Fon toplam değerinden düşüldüğü için birim pay değerine yansır; ayrıca ödeme yapmazsınız. Oranı ve toplam gider oranı izahnamede yazar. Aracı kurum komisyonu ayrıca ödenir.
- Takip farkı: Fonun yıllık getirisi ile endeksin yıllık getirisi arasındaki farktır. Kurucu her ay sonu itibarıyla son bir yılın takip farkını ve takip hatasını izleyen ayın ilk iş günü KAP'ta açıklar.
- Vergi: Kârla sattığınızda stopajı aracı kurum keser, ayrıca beyanname vermeniz gerekmez. Gelir Vergisi Kanunu BYF'leri de yatırım fonu sayar; oran fonun hisse senedi yoğun olup olmamasına ve payı aldığınız tarihe göre değişebilir. Güncel oranlar stopaj maddesinde.
BorsaPano'da BYF sayfaları
BorsaPano'daki BYF sayfaları fonun TEFAS'taki fon koduyla açılır; borsadaki işlem kodu bundan farklıdır. Sayfadaki birim fiyat fonun açıkladığı birim pay değeridir, borsadaki işlem fiyatı biraz farklı olabilir. Fon türlerini fon türleri karşılaştırmamızda anlattık.
Sık sorulan sorular
BYF almak için TEFAS gerekir mi?
Hayır. Pay alım satımı yapabildiğiniz bir aracı kurum ya da banka yatırım hesabı yeterlidir; BYF hisse gibi borsada işlem görür.
BYF temettü dağıtır mı?
Tebliğ buna izin verir. Fonun dağıtım yapıp yapmayacağı izahnamesinde yazar.
BYF'nin endeksi ne kadar iyi izlediğini nasıl anlarım?
KAP'ta her ay açıklanan takip farkına ve takip hatasına bakın. İkisi de küçükse fon endeksi yakından izliyor demektir.
