Net aktif değer ne demek?
Net aktif değer (İngilizcesi net asset value, kısaca NAV), bir fonun sahip olduğu her şeyin bugünkü değerinden borçlarının çıkarılmasıyla kalan tutardır. Fonun portföyündeki hisseleri, tahvilleri, altını ve mevduatı bugünkü fiyatlarla satıp bütün borçlarını ödeseniz elinizde kalacak para budur. Türkçede "net varlık değeri" de denir.
SPK'nın yatırım fonu mevzuatında aynı kavram fon toplam değeri adıyla geçer. Portföydeki varlıklar SPK kurallarına göre değerlenir; bulunan fon portföy değerine varsa diğer varlıklar ve alacaklar eklenir, borçlar düşülür.
Birim pay fiyatı nasıl bulunur?
Fon payının itibari (nominal) değeri yoktur. Fiyatı, fon toplam değerinin dolaşımdaki (tedavüldeki) pay sayısına bölünmesiyle bulunur:
Birim pay değeri = Fon toplam değeri ÷ Tedavüldeki pay sayısı
Varsayalım bir hisse senedi fonunun gün sonu tablosu şöyle:
| Kalem | Tutar |
|---|---|
| Hisseler, repo ve diğer portföy varlıkları | 980.000.000 TL |
| Satılan hisselerden takas alacağı | 25.000.000 TL |
| Tahakkuk eden yönetim ücreti ve diğer borçlar | −5.000.000 TL |
| Fon toplam değeri | 1.000.000.000 TL |
| Tedavüldeki pay sayısı | 400.000.000 adet |
Birim pay değeri 1.000.000.000 ÷ 400.000.000 = 2,500000 TL olur. Ertesi gün portföydeki varlıklar %1 değer kazanır ve pay sayısı değişmezse fiyat yaklaşık 2,52 TL'ye çıkar. Yönetim ücreti borç olarak düşüldüğü için ilan edilen fiyat, ücret sonrası net rakamdır. Rakamlar örnektir.
TEFAS'taki fiyat nasıl oluşur?
SPK tebliğine göre birim pay değerinin her gün hesaplanıp ilan edilmesi esastır ve bu değer payların alım satımında kullanılan fiyattır (serbest fonlar gibi bazı türlerde daha seyrek hesaplamaya izin verilir). Hesabı kendiniz de kontrol edebilirsiniz: TEFAS'ta bir fonun sayfasındaki "Fon Toplam Değer (TL)" rakamını "Pay (Adet)" rakamına bölerseniz "Son Fiyat"ı bulursunuz.
Emrin hangi fiyattan gerçekleşeceği fon türüne bağlıdır. Para piyasası fonlarında emirler kural olarak son ilan edilen fiyattan gerçekleşir; bazı kısa vadeli borçlanma araçları fonlarında da böyledir, fonun izahnamesinde yazar. Diğer fonlarda emir verdikten sonra hesaplanan ilk fiyat kullanılır; yani alım yaparken fiyatı önceden bilmezsiniz. Platformun işleyişini TEFAS maddesinde anlattık.
Fona yeni para girmesi fiyatı yükseltmez. Yeni yatırımcı geldiğinde fon toplam değeri ile pay sayısı birlikte artar, birim fiyat aynı kalır. Fiyatı portföydeki varlıkların değer değişimi ve fondan karşılanan giderler oynatır. Bu yüzden 1 TL'lik bir fon, 50 TL'lik bir fondan "daha ucuz" değildir. Fonlar sayfamızda fonları birim fiyatla değil, dönem getirileriyle karşılaştırabilirsiniz.
Yatırım ortaklıklarında iskonto ve prim
Borsada işlem gören menkul kıymet yatırım ortaklıkları da bir portföy yönetir ve pay başına net aktif değer hesaplar. Fark şurada: Fon payı fona iade edilerek birim pay değerinden paraya çevrilir; yatırım ortaklığının payı ise borsada alıcı ile satıcı arasında el değiştirir. Borsa fiyatı net aktif değerin altındaysa pay iskontolu, üstündeyse primli işlem görür.
Prim bazen çok açılır. SPK düzenlemesine göre payın borsadaki ağırlıklı ortalama fiyatı pay başına net aktif değerin 2 katını aşarsa ortaklık, bu durum sürdükçe portföy ve net aktif değer tablosunu her iş günü KAP'ta yayımlamak zorundadır. Borsadaki holding hisseleri için yapılan "net aktif değere göre iskonto" hesabı da aynı mantığa dayanır; GYO'larda benzer karşılaştırma çoğunlukla PD/DD oranı ile yapılır.
Sık sorulan sorular
Net aktif değer ile fon büyüklüğü aynı şey mi?
Pratikte evet. TEFAS'ta "Fon Toplam Değer" olarak görünen rakam fonun net aktif değeridir; birçok sitede "fon büyüklüğü" diye anılır. Bu tutarın pay başına düşen kısmı birim fiyattır.
Birim fiyatı düşük fon daha mı avantajlı?
Hayır. Fiyatın düzeyi, fonun ne zaman ve hangi başlangıç fiyatıyla kurulduğuna bağlıdır. 10.000 TL ile 1 TL'lik fondan 10.000 pay, 50 TL'lik fondan 200 pay alırsınız; ikisi de %10 değer kazanırsa kazancınız aynıdır.
Net aktif değer neden düşer?
Portföydeki hisse, tahvil ya da altın fiyatları gerilediğinde ve fondan giderler karşılandıkça düşer. Fonun hangi varlıklara ne oranda yatırım yaptığını nasıl okuyacağınızı TEFAS fon seçimi rehberimizde anlattık.
