Bireysel emeklilik sistemi (BES), gelirinizin bir kısmını emekliliğe kadar fonlarda biriktirdiğiniz, devletin de ödediğiniz katkılara ekleme yaptığı uzun vadeli bir tasarruf sistemidir. Kuralları sık değişiyor: devlet katkısı 2022'de %25'ten %30'a çıktı, 1 Ocak 2026'dan itibaren %20'ye indi.
Aşağıda Ekim 2026'da yürürlükte olan kuralları kanun, yönetmelik ve Emeklilik Gözetim Merkezi (EGM) metinlerinden kontrol ederek anlatıyoruz. Sonda 20 yıllık küçük bir birikim örneği var.
BES nasıl işler?
Bir emeklilik şirketiyle sözleşme imzalayarak sisteme girersiniz. Ödediğiniz paraya katkı payı denir; şirket bu parayı hesabına geçtikten sonra en geç ikinci iş günü seçtiğiniz emeklilik yatırım fonlarına yatırır. Fonları emeklilik şirketi kurar, portföyü ise SPK'dan yetkili portföy yönetim şirketleri yönetir. Fon varlıkları saklama kuruluşunda tutulur; kanuna göre rehnedilemez, haczettirilemez ve şirketin iflas masasına girmez.
Kuralları Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu (SEDDK) koyar, fonları SPK denetler. EGM tüm sözleşmelerin kaydını tutar ve devlet katkısını hesaplar. Sözleşmelerinizi ve o yıl kalan devlet katkısı limitinizi BES Mobil uygulamasından veya e-Devlet'ten görebilirsiniz.
Fon getirileri birikim döneminde vergilendirilmez; vergi, parayı sistemden alırken getiri kısmından bir kez kesilir. Bu yüzden BES içinde fon değiştirmek stopaj doğurmaz.
Devlet katkısı: 2026'da %20
Kendi adınıza ödenen katkı paylarına devlet devlet katkısı ekler. Oran, katkının şirket hesabına geçtiği tarihe göre uygulanır:
| Katkının şirket hesabına geçtiği dönem | Devlet katkısı oranı |
|---|---|
| 22 Ocak 2022'den önce | %25 |
| 22 Ocak 2022 – 31 Aralık 2025 | %30 |
| 1 Ocak 2026'dan itibaren | %20 |
Kanundaki temel oran hâlâ %30'dur; ancak 7566 sayılı Kanunla 19 Aralık 2025'te değişen hüküm, Cumhurbaşkanına oranı %50'ye kadar artırma ve sıfıra kadar indirme yetkisi veriyor. 7 Ocak 2026'da yayımlanan 10811 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı da TL katkılar için oranı 1 Ocak 2026'dan geçerli olarak %20'ye indirdi. 2025 sonuna kadarki katkılar için hesaplanan %30'luk tutar hesabınızda kalır.
İşveren katkıları ve başka şirketten aktarılan birikim devlet katkısı almaz. Türk vatandaşı veya mavi kart sahibi olmanız yeterlidir, vergi mükellefi olmanız gerekmez.
Yıllık üst sınır
Bir yılda devlet katkısı hesaplanan katkıların toplamı, o yılın 12 aylık brüt asgari ücret toplamını aşamaz:
Yıllık azami devlet katkısı = Aylık brüt asgari ücret × 12 × %20
2026'da aylık brüt asgari ücret 33.030 TL'dir. Katkı sınırı 33.030 × 12 = 396.360 TL, en yüksek devlet katkısı 396.360 × 0,20 = 79.272 TL olur. Limit kişi bazında işler; gönüllü BES ve OKS için ayrı ayrı uygulanır.
Sınırı aşan katkılar boşa gitmez, devreden katkı payı olarak ertesi yılın ilk günü ödenmiş sayılır. EGM'nin örneğinde 2025 sınırı 312.066 TL iken 400.000 TL ödeyen katılımcının 87.934 TL'lik fazlası için 2026'da 17.586,80 TL devlet katkısı hesaplanır.
Hesaba yatış ve değerlendirme
Devlet katkısı, katkınızın şirket hesabına geçtiği ayı izleyen ay ayrı bir devlet katkısı hesabına yatar ve sizin seçemediğiniz devlet katkısı fonunda değerlendirilir. Bu fonun portföyünün en az %50'si Hazine'nin TL borçlanma araçlarında ve kira sertifikalarında, en az %30'u Borsa İstanbul paylarında olmalı; toplam gideri yıllık %0,365'i geçemez.
Hak ediş oranları
| Sözleşmenin sistemde geçirdiği süre | Hak kazandığınız devlet katkısı |
|---|---|
| 3 yıldan az | %0 |
| 3 yıl – 6 yıl | %15 |
| 6 yıl – 10 yıl | %35 |
| 10 yıl ve üzeri | %60 |
| Emeklilik, vefat veya maluliyet | %100 |
Süre her sözleşme için ayrı hesaplanır; oran devlet katkısı hesabındaki toplam tutara, yani katkı ve getirisine uygulanır. Hak etmediğiniz kısım genel bütçeye döner.
Emeklilik hakkı ve ödeme seçenekleri
Emekli olmak için sisteme giriş tarihinizden itibaren en az 10 yıl sistemde kalmanız ve 56 yaşını doldurmanız gerekir. Birden fazla sözleşmeniz varsa giriş tarihi, OKS sertifikaları hariç yürürlükteki en eski sözleşmenize göre belirlenir. Bir sözleşmeyi kapatırsanız ona bağlı süre hakkı kaybolur; nakit ihtiyacında önce kısmen ödeme ve aktarım seçeneklerine bakın. Emekliliğinize iki yıl kala şirket, düşük riskli fonlara geçişi değerlendirmeniz için size öneri göndermek zorundadır.
Emeklilik hakkını kullandığınızda devlet katkısının tamamını alırsınız. Birikimi seçenekler arasında bölebilir ya da kararı erteleyip sistemde kalabilirsiniz:
| Seçenek | Nasıl işler | Vergi |
|---|---|---|
| Toplu ödeme | Talepten sonra 10 iş günü içinde tek seferde ödenir | Getiriden %5 stopaj |
| Programlı geri ödeme | Para sistemde kalır; aylık, üç aylık, altı aylık veya yıllık ödenir, kalanı istediğiniz an çekebilirsiniz | Ödemelerin getiri kısmından %5 stopaj |
| Yıllık gelir sigortası | Birikim bir sigorta veya emeklilik şirketine aktarılır, süreli ya da ömür boyu maaş bağlanır | En az 10 yıllık veya ömür boyu tek primli sigortaya aktarılan kısmın getirisi vergiden istisna |
Gelir sigortasındaki istisna, zorunlu nedenler dışında sigortadan 10 yıl dolmadan çıkarsanız geri alınır. OKS'de birikimini en az 10 yıllık gelir sigortasıyla alan çalışana ayrıca birikiminin %5'i kadar ek devlet katkısı ödenir.
Ayrılma ve stopaj oranları
Sistemden istediğiniz zaman çıkabilirsiniz; belgeleriniz şirkete ulaştıktan sonra 20 iş günü içinde ödeme yapılır. Başlıca kayıp iki kalemdir: hak etmediğiniz devlet katkısı ve getiriden kesilen stopaj.
| Ayrılma durumu | Getiri üzerinden stopaj | Devlet katkısından alınan pay |
|---|---|---|
| 10 yıldan az süreyle katkı ödeyerek ayrılma | %15 | Süreye göre %0, %15 veya %35 |
| 10 yıl doldu, emeklilik hakkı yok (56 yaş öncesi) | %10 | %60 |
| Emeklilik, vefat, maluliyet | %5 | %100 |
Gelir Vergisi Kanunu'na göre matrah şöyle bulunur:
Stopaj matrahı = Birikim + hak edilen devlet katkısı ve getirisi − ödenen katkı payları − hak edilen devlet katkısı anaparası
Hesapta enflasyon düzeltmesi yoktur, katkıların nominal tutarı düşülür. Varsayalım 7. yılınızda ayrılıyorsunuz (rakamlar örnektir):
- Ödediğiniz katkılar 200.000 TL, birikiminiz 290.000 TL; getiri 90.000 TL.
- Devlet katkısı hesabında 50.000 TL var (40.000 TL katkı, 10.000 TL getiri); %35'i olan 17.500 TL'ye hak kazanırsınız (14.000 TL katkı, 3.500 TL getiri).
- Stopaj matrahı 90.000 + 3.500 = 93.500 TL; %15 stopaj 14.025 TL.
- Hesabınıza 290.000 + 17.500 − 14.025 = 293.475 TL geçer; 32.500 TL devlet katkısı bütçeye döner.
Sistemden çıkmadan para almak: kısmen ödeme
1 Temmuz 2024'ten beri sözleşmeyi kapatmadan birikiminizin %50'sine kadarını şu hallerde alabilirsiniz:
- Konut alımı ve evlilik: Her biri için bir kez. Tapuda en az %50 payınız olmalı; olay başvurudan en fazla iki ay önce ya da ödemeden sonraki iki ay içinde gerçekleşmeli. Devlet katkısı hesabından da ödeme tutarının %20'si kadar ödenir.
- Eğitim: 21 yaşını aşmamış, Türkiye'de örgün lisans öğrencisi olan katılımcı için bir kez; para dört yıllık bir yıllık gelir sigortasına yatırılır.
- Doğal afet: Genel hayata etkili afet bölgesinde zarar görenler, afetten sonraki altı ay içinde bir kez.
Doğal afet dışında sözleşme en az beş yıldır yürürlükte olmalı ve bu sürede en az beş aylık brüt asgari ücret kadar (2026'da 165.150 TL) katkı ödenmiş olmalıdır. Sözleşmeyi üç yıl (eğitimde dört yıl) emeklilik, vefat veya maluliyet dışında kapatmayacağınızı taahhüt edersiniz; bozarsanız bu yolla aldığınız devlet katkısı geri alınır. Getiri kısmından stopaj kesilir. OKS ve işveren grup sözleşmelerinde kısmen ödeme yoktur.
Kesintiler ve üst sınırları
Giriş aidatı bir şirketteki ilk sözleşmede peşin ya da çıkışa ertelenerek, yönetim gider kesintisi katkılarınızdan ve birikiminizden alınır. İlk beş yılda bu ikisinin toplamı, her yıl için o yılın ilk altı ayındaki aylık brüt asgari ücretin %8,5'ini aşamaz: 2026'da 33.030 × 0,085 = 2.807,55 TL. Altıncı yıldan itibaren ikisi de alınamaz. Bu tavan, aylık 2.000 TL ödeyen biri için yıllık katkının yaklaşık %11,7'si eder; şirketler daha azını alabilir ya da hiç almayabilir, oranlar teklif formunda yazar.
Beş yıl dolmadan ayrılır veya şirket değiştirirseniz, beşinci yılın sonuna kadar kalan tavan birikiminizden ertelenmiş giriş aidatı olarak kesilebilir; emeklilik, vefat ve maluliyette kesilmez. Ödemeye ara verdiğinizde alınabilecek ek yönetim gideri de bu tavana dahildir. İki aylık cayma süresi içinde vazgeçerseniz fon gideri dışındaki bütün kesintiler iade edilir.
Fon toplam gider kesintisi fonun yönetim ücreti ve diğer giderleridir; her gün fon fiyatından düşülür:
| Grup | Fon türleri | Yıllık azami kesinti |
|---|---|---|
| I | Para piyasası, kıymetli madenler, muhafazakâr değişken | %1,09 |
| II | Borçlanma araçları, standart, endeks, dengeli değişken | %1,91 |
| III | Hisse senedi, katılım, karma, fon sepeti, değişken, yaşam döngüsü, atak ve agresif değişken | %2,28 |
Altıncı yıldan itibaren bu kesintinin bir kısmı her yıl hesabınıza iade edilir: oran 6. yılda %2,5'tir, her yıl 2,5 puan artar ve 15. yıldan sonra %25'te sabitlenir. İade, kalan kesintiyi birikimin %1,1'inin altına düşürmez.
Fon değiştirme, şirket değiştirme ve ara verme
- Fon dağılımı: Yılda en fazla 12 kez değiştirebilir, her seferinde en fazla 20 fon seçebilirsiniz. BEFAS (Bireysel Emeklilik Fon Alım Satım Platformu) üzerinden diğer şirketlerin fonları da bu kapsamdadır. Emeklilik planı yılda en fazla dört kez değişebilir.
- Şirket değiştirme: Sözleşmenin şirkette en az iki yıl, aktarımla açılmış bir sözleşmenin en az bir yıl kalmış olması gerekir. Birikim ve devlet katkısı birlikte taşınır, süreniz korunur, yeni şirket giriş aidatı alamaz.
- Ara verme: Ödemeyi istediğiniz zaman durdurabilir, tutarı değiştirebilirsiniz. Vadesinde ödenmeyen katkıdan sonra üç ay ödeme gelmezse ara verilmiş sayılır. Ara verme sözleşmeyi bitirmez; emeklilik için gereken 10 yıl sisteme giriş tarihinden itibaren işler.
OKS ile gönüllü BES farkı
| Otomatik katılım (OKS) | Gönüllü BES | |
|---|---|---|
| Kim girer | 45 yaşını doldurmamış, 4/a veya 4/c kapsamında çalışan Türk vatandaşı ve mavi kart sahipleri otomatik dahil edilir; 45 yaş üstü isterse girer | İsteyen herkes |
| Katkı | Prime esas kazancın %3'ü maaştan kesilir; artırabilirsiniz | Planda belirlenen asgari tutar ve üzeri |
| Cayma | Dahil edildiğiniz bildirildikten sonra 2 ay; para getirisiyle iade | Belgeleri onayladıktan sonra 2 ay |
| Devlet katkısı | %20, başlangıçta 500 TL, en az 10 yıllık gelir sigortasında birikimin %5'i | %20 |
| Kesinti | Yalnızca fon gideri (işletim gideri en fazla %0,85, toplam en fazla %1,09) | Giriş aidatı, yönetim gideri, fon gideri |
| Kısmen ödeme | Yok | Var |
| Şirket ve plan seçimi | İşveren | Siz |
OKS'den ayrılırken fark devlet katkısının işleyişinde ortaya çıkar. OKS'de devlet katkısı hemen yatmaz, taahhüt olarak kaydedilir ve her yıl TÜFE oranında değerlenir; sertifika 3., 6. ve 10. yılını doldurdukça %15, %35 ve %60'ı nakde çevrilir. Ayrıldığınızda nakde dönmüş kısım ödenir, kalan taahhüt silinir. 500 TL başlangıç katkısı (1 Ocak 2026'dan önce hesaplananlarda 1.000 TL) da bütün OKS sertifikalarınızı kapatırsanız silinir ve yeniden girdiğinizde bir daha verilmez.
İşten ayrıldığınızda sertifikaya dışarıdan ödeme yapabilir, birikimi başka bir OKS sertifikanıza aktarabilir ya da sertifikayı kapatabilirsiniz; talepte bulunmazsanız sertifika askıya alınır. OKS birikimi gönüllü BES sözleşmesine aktarılamaz.
İşveren katkılı BES ve vergi indirimi
İşveren grup emeklilik sözleşmesinde katkıyı işveren öder ve hak kazanmanız için en fazla yedi yıllık bir süre koyabilir. Haklı neden olmadan işten çıkarılırsanız, haklı nedenle ayrılırsanız ya da işveren sözleşmeyi feshederse tamamına beklemeden hak kazanırsınız. İşveren katkısına devlet katkısı verilmez; işveren bu katkıları ödeme ayındaki ücretinizin %15'ini ve yıllık asgari ücret toplamını aşmamak kaydıyla gider yazabilir.
Kendi ödediğiniz katkılar için vergi indirimi yoktur: Gelir Vergisi Kanunu'nun 63. maddesi ücretten hayat sigortası primlerinin yarısını ve bazı şahıs sigortası primlerini indirmeye izin verir, BES katkı payı bu listede yer almaz. Bireysel katılımcının teşviki devlet katkısıdır.
BES fonu seçerken nelere bakmalı?
Emeklilik yatırım fonları TEFAS'taki fonlara benzer türlere ayrılır. SPK rehberindeki tanımlarla başlıcaları:
| Fon türü | Ne taşır | Gider grubu |
|---|---|---|
| Para piyasası | Vadesine en fazla 184 gün kalmış kısa vadeli araçlar | I |
| Kıymetli madenler | En az %80 altın ve kıymetli maden | I |
| Borçlanma araçları | En az %80 devlet ve özel sektör borçlanma araçları | II |
| Standart | Fon seçmeyenlerin parası buraya gider; en az %60 Hazine TL borçlanma aracı, en az %10 Borsa İstanbul payı | II |
| Hisse senedi | En az %80 pay | III |
| Katılım | Tamamı faizsiz araçlar: kira sertifikası, katılma hesabı, pay, altın | III |
| Karma, değişken, fon sepeti | Dağılım stratejiye göre değişir | III (muhafazakâr değişken I, dengeli değişken II) |
Türlerin riskini fon türleri karşılaştırma rehberimizde anlattık; mantık BES'te de aynıdır. Seçerken:
- Vadenize bakın. BES parası on yıllarca kalır; asıl ölçü reel getiridir. Emekliliğe uzun süre varsa ara düşüşleri taşıyabilirsiniz, yaklaştıkça dalgalanması düşük fonlara ağırlık verilebilir.
- Birikimi yayın. 20 fon sınırı birkaç türü bir arada tutmaya yeter; portföy çeşitlendirme mantığı burada da geçerlidir.
- Gideri karşılaştırın. Aynı türde yılda 1 puan daha pahalı bir fon, aşağıdaki örnekte 20 yılda yaklaşık 85 bin TL kaybettirir.
- Uzun döneme bakın. Bir aylık getiri yerine 3 ve 5 yıllık getiriyi, risk değerini ve dalgalanmayı karşılaştırın.
20 yıllık örnek: aylık 2.000 TL
Her ay başında 2.000 TL ödediğinizi ve tutarı her yıl enflasyon kadar artırdığınızı varsayalım; rakamlar böylece bugünkü alım gücüyle ifade edilir. Fon gideri düştükten sonraki yıllık reel getiri %2 ve %5 olsun. Rakamlar örnektir, hiçbir fon bu getirileri garanti etmez.
| Süre | Ödenen toplam katkı | Yıllık %2 reel getiri | Yıllık %5 reel getiri |
|---|---|---|---|
| 5 yıl | 120.000 TL | 126.246 TL | 136.180 TL |
| 10 yıl | 240.000 TL | 265.632 TL | 309.984 TL |
| 15 yıl | 360.000 TL | 419.525 TL | 531.807 TL |
| 20 yıl | 480.000 TL | 589.435 TL | 814.916 TL |
Hesap bileşik faiz mantığıyla aylık yapıldı:
Aylık getiri (r) = (1 + yıllık reel getiri)^(1/12) − 1
Birikim = 2.000 × [(1 + r)^ay sayısı − 1] ÷ r × (1 + r)
%5 senaryosunda 20 yılda 480.000 TL'lik katkının üzerine 334.916 TL reel getiri birikir, %2'de 109.435 TL; farkın çoğu son yıllarda açılır. Net getiri gider yüzünden %4'te kalsaydı birikim 730.066 TL olurdu, yani 84.850 TL daha az.
Devlet katkısı tabloda yok; aynı getiriyle değerlendiği varsayılırsa değerler 1,2 ile çarpılır (%5'te 977.899 TL). Emeklilikteki %5 stopaj nominal getiriden kesildiği için reel tabloya yansıtılmadı.
BorsaPano'da nasıl kullanılır?
- Fonlar sayfasında sözleşmenizdeki fonun TEFAS kodunu aratın. Emeklilik yatırım fonları da TEFAS verileriyle listelenir; fon sayfasında birim fiyat, 1 aylık, yılbaşından bu yana ve 1 yıllık getiri, büyüklük, yatırımcı sayısı, risk değeri ve portföy dağılımı yer alır. Bu getiri fon gideri düşülmüş hâlidir; giriş aidatı, yönetim gider kesintisi ve stopaj ayrıca hesabınızdan düşülür.
- Karşılaştırma aracına en fazla altı varlık ekleyerek BES fonlarınızı birbirleriyle, bir TEFAS fonuyla, gram altınla veya dolarla aynı grafikte kıyaslayın. 1 ve 5 yıllık dönemde volatilite ve maksimum düşüş değerleri dalgalanmayı gösterir.
- BES ile mevduat arasında karar veriyorsanız mevduat faizi sayfasındaki net getiri hesaplayıcıyı ve mevduat faizi hesaplama rehberimizi kullanın. Birkaç yıl içinde gerekecek para için para piyasası fonu daha esnektir; BES uzun vadede avantaj sağlar.
Sık sorulan sorular
Devlet katkısı %20'ye indi; önceki katkılarım azalır mı?
Hayır. Oran, katkının şirket hesabına geçtiği tarihe göre uygulanır. 22 Ocak 2022 ile 2025 sonu arasındaki katkılar için hesaplanan %30'luk tutar korunur; %20, 1 Ocak 2026'dan sonraki TL katkılara uygulanır.
2026'da en fazla ne kadar devlet katkısı alabilirim?
Gönüllü BES'te 79.272 TL; bunun için yıl içinde 396.360 TL katkı ödemeniz gerekir. OKS'nin limiti ayrıdır, sınırı aşan katkılar sonraki yıla devreder.
10 yıl dolmadan çıkarsam ne kaybederim?
Getiriden %15 stopaj ödersiniz ve devlet katkısının en az %65'ini, 3 yıldan önce çıkarsanız tamamını kaybedersiniz. İlk beş yılda ertelenmiş giriş aidatı da kesilebilir.
Eşim veya çocuğum adına BES açıp devlet katkısı alabilir miyim?
Evet. Katkıyı başkasının ödemesi engel değildir; yalnızca ödeyenle katılımcı arasında işçi-işveren ilişkisi olmamalıdır. 18 yaşından küçükler adına açılan sözleşmeler de devlet katkısı alır, limit her katılımcı için ayrıdır.
Emeklilik şirketimi ne zaman değiştirebilirim?
İlk sözleşmeniz yürürlüğe girdikten iki yıl, aktarımla açılmış sözleşmede bir yıl sonra. Süreniz ve devlet katkınız taşınır; ancak beş yıl dolmadan ayrıldığınız şirket ertelenmiş giriş aidatı kesebilir.
Kaynaklar
Bu rehberdeki oran, süre ve kuralları aşağıdaki resmi kaynaklardan kontrol ettik. Mevzuat değişebilir; işlem yapmadan önce güncel hâlini bu kaynaklardan teyit edin.
- Mevzuat.gov.tr: 4632 sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu
- Resmî Gazete: 10811 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (7.1.2026)
- EGM: Bireysel Emeklilik Sistemi Hakkında Yönetmelik (ekleriyle)
- EGM: Bireysel Emeklilik Sisteminde Kısmen Ödeme Hakkında Yönetmelik
- EGM: Devlet Katkısı Rehberi (Ocak 2026)
- EGM: OKS – BES Karşılaştırması
