Tahvil denince çoğu kişinin aklına "devletin borç kağıdı, güvenli bir yatırım" gelir. Cümlenin ilk yarısı doğru. İkinci yarısı ise neye karşı güvenli olduğunuza bağlıdır. Devlet tahvilini vadesine kadar tutarsanız, devlet ödemeye devam ettiği sürece anaparanızı ve kuponlarınızı alırsınız. Ama vadeden önce satmanız gerekirse, aldığınız günden bu yana faizler yükselmişse zararına satabilirsiniz. TL'nin değer kaybı karşısında güvenli sandığınız bir eurobond ise TL'nin değer kazandığı bir yılda kaybettirebilir.
Aşağıda Türkiye'deki başlıca borçlanma araçlarını, getirinin nasıl hesaplandığını, faiz ile fiyat arasındaki ters ilişkiyi, eurobondun kur tarafını, bireysel yatırımcının bu araçlara nasıl erişebileceğini ve Ekim 2026 itibarıyla vergilendirmeyi örneklerle anlatıyoruz.
Tahvil ve bono nedir?
Bir tahvil veya bono aldığınızda ihraççıya belirli bir süre için borç vermiş olursunuz. Senedin üzerinde üç temel bilgi yazar:
- Nominal değer: Vade sonunda geri ödenecek tutar, örneğin 100 TL.
- Kupon: Vade boyunca belirli aralıklarla ödenen faiz. Kuponsuz senetlerde ara ödeme yoktur.
- Vade: Anaparanın geri ödeneceği tarih.
Hazine'nin TL cinsinden ihraç ettiği senetlerin adı vadeye göre değişir. Vadesi bir yıldan kısa olanlara hazine bonosu, bir yıl ve daha uzun olanlara devlet tahvili denir. İkisine birden kısaca DİBS (devlet iç borçlanma senetleri) denir. Şirketler de aynı ayrımı kullanır: 30-364 gün vadeli olana finansman bonosu, 365 gün ve üzerine özel sektör tahvili denir. Kira sertifikası ise faizsiz finans ilkelerine göre yapılandırılmış bir borçlanma aracıdır; yatırımcı bir varlıktan elde edilen gelire ortak olur. Hazine'nin ve şirketlerin yurt dışında dolar veya euro cinsinden ihraç ettiği tahvillere de eurobond denir.
Başlıca borçlanma araçları
| Tür | Getiri nasıl belirlenir? | Temel özellik | Başlıca risk |
|---|---|---|---|
| Kuponsuz (iskontolu) bono | Nominalin altında alınır, vadede nominal ödenir | Ara ödeme yok | Faiz artışında fiyat düşüşü |
| Sabit kuponlu tahvil | Önceden belirlenmiş sabit kupon | Nakit akışı baştan bellidir | Faiz artışı, enflasyon |
| TLREF'e endeksli tahvil | Kupon her dönem gecelik referans faize göre güncellenir | Faiz riski düşük | Faizler düşerse kupon da düşer |
| TÜFE'ye endeksli tahvil | Anapara enflasyonla büyür, üstüne sabit reel kupon | Enflasyona karşı koruma | Reel faizlerdeki değişim |
| Kira sertifikası | Varlıktan gelen kira veya kâr payı | Faizsiz finansa uygun | İhraççıya ve yapıya bağlı |
| Özel sektör tahvili / bonosu | Genellikle devletten yüksek kupon | Ek getiri | İhraççının ödeme gücü (kredi riski) |
| Eurobond | Dolar veya euro kuponu | Döviz bazlı faiz getirisi | Kur, dolar faizi, ülke risk primi |
İskontolu bono: getiri nasıl hesaplanır?
Kuponsuz bonoda kazancınız, ödediğiniz fiyat ile vadede alacağınız nominal arasındaki farktır. Varsayalım 182 gün vadeli, 100 TL nominal bir bonoyu 83,37 TL'ye aldınız:
- Dönem getirisi: 100 / 83,37 − 1 = %19,95
- Basit yıllık getiri: %19,95 × 365 / 182 = yaklaşık %40
Aynı hesabı tersinden de yapabilirsiniz. Piyasada bu vade için %40 basit faiz oluşuyorsa bononun fiyatı 100 / (1 + 0,40 × 182 / 365) = 83,37 TL olur. Yıllık getiri ile dönem getirisini karıştırmamak gerekir. Kuponları yeniden yatırmanın etkisini görmek için bileşik faiz mantığı kullanılır; mevduattaki karşılığını mevduat faizi hesaplama rehberimizde bulabilirsiniz.
Faiz ile fiyat neden ters yönde hareket eder?
Elinizde yıllık %30 kupon ödeyen bir tahvil olsun. Ertesi gün aynı vadede %35 kupon ödeyen yeni tahviller satılmaya başlarsa, kimse sizin %30'luk tahvilinizi 100 TL'ye almak istemez. Alıcı ancak fiyat, getirisi %35'e çıkacak kadar düşerse bulunur. Faizler düştüğünde de tersi olur: yüksek kuponlu eski tahvil değerlenir.
Basit olsun diye kuponların yılda bir ödendiğini varsayalım. Nominal 100 TL, kupon %30. Piyasa faizi %30 iken tahvilin fiyatı 100 TL'dir. Faiz değişince fiyat şöyle hareket eder:
| Piyasa faizi | 2 yıl vadeli tahvil | 10 yıl vadeli tahvil |
|---|---|---|
| %25 | 107,20 TL (+%7,2) | 117,85 TL (+%17,9) |
| %30 | 100,00 TL | 100,00 TL |
| %35 | 93,55 TL (−%6,5) | 86,42 TL (−%13,6) |
2 yıllık tahvilin %35 faizdeki fiyatı şöyle bulunur: 30 / 1,35 + 130 / 1,35² = 22,22 + 71,33 = 93,55 TL. Aynı 5 puanlık faiz artışı 10 yıllık tahvilde yaklaşık iki kat kayıp yaratıyor, çünkü düşük kupon çok daha uzun süre boyunca alınmaya devam edecek. Vade uzadıkça fiyatın faize duyarlılığı artar. Bu duyarlılık "durasyon" adlı ölçüyle ifade edilir: durasyonu 5 olan bir tahvilin fiyatı, faizdeki 1 puanlık değişimde yaklaşık %5 hareket eder.
Tahvili vadesine kadar tutarsanız bu fiyat dalgalanmaları sonucunuzu değiştirmez: ihraççı ödediği sürece kuponları ve nominali alırsınız. Fiyat riski, vadeden önce satmak zorunda kaldığınızda gerçekleşir. Bu yüzden vadeyi, paraya ihtiyaç duyacağınız tarihle eşleştirmek önemlidir.
Getiri eğrisi ne söyler?
Farklı vadelerdeki tahvil faizlerini yan yana koyunca getiri eğrisi ortaya çıkar. Normal koşullarda uzun vade, parayı daha uzun süre bağlamanın karşılığı olarak daha yüksek faiz öder. Varsayalım 2 yıllık tahvil faizi %40, 10 yıllık faiz %35 olsun. Bu durumda eğri terse dönmüştür. Bu genellikle piyasanın ileride politika faizinin düşmesini beklediğini gösterir. TCMB politika faizini Ocak 2026'da %38'den %37'ye, 22 Ekim 2026'da da %36'ya indirdi. Faiz indirimi beklentisi gerçekleşirse uzun vadeli tahvil tutanlar fiyat artışından kazanır; gerçekleşmezse kaybeder.
TÜFE'ye endeksli tahvil
Bu tahvillerde anapara, iki-üç ay gecikmeli tüketici fiyat endeksine göre büyür. Kupon, endekslenmiş anapara üzerinden sabit bir reel oranla ödenir. Varsayalım reel kupon yıllık %3, altı ayda bir %1,5 ödeniyor ve endeks bir yılda %30 arttı. 100 TL nominal anapara 130 TL'ye çıkar ve o dönemin kuponu 130 × 0,015 = 1,95 TL olur. Vadede endeks başlangıç seviyesinin altında kalırsa anapara nominal değerden ödenir.
Bu tahviller enflasyonun beklenenden yüksek çıkmasına karşı koruma sağlar; getirisi doğrudan reel getiri kavramıyla düşünülür. Fiyatları ise reel faizler yükseldiğinde düşer, yani faiz riski bunlarda da vardır.
Eurobond: dolar faizi, kur ve risk primi
Eurobondlar dolar veya euro cinsinden kupon öder ve vadede aynı para biriminde geri ödenir. Örneğin Hazine Ocak 2026'da 2033 vadeli, %6,30 kuponlu ve %6,35 getirili 2 milyar dolarlık eurobond ihraç etti. Bir eurobondun TL getirisi üç parçadan oluşur:
- Döviz cinsinden kupon.
- Eurobond fiyatındaki değişim. Bu değişim ABD faizlerine ve Türkiye'nin risk primine bağlıdır.
- Dolar/TL veya euro/TL kurundaki değişim.
Varsayalım bir yılda dolar bazında toplam getiriniz %6,35 oldu:
| Dolar/TL değişimi | TL bazında getiri |
|---|---|
| +%20 | 1,0635 × 1,20 − 1 = %27,6 |
| +%5 | 1,0635 × 1,05 − 1 = %11,7 |
| −%2 | 1,0635 × 0,98 − 1 = %4,2 |
Aynı dönemde TL tahvil veya mevduat %35-40 civarında faiz veriyorsa, eurobond ancak kur bu farkı kapatacak kadar yükselirse daha iyi sonuç verir. Kur dönüşümündeki makas ve gizli maliyetleri döviz makası rehberimizde anlattık.
Doğrudan eurobond almanın bir engeli asgari tutardır. Hazine'nin son ihraçlarında asgari tutar 200.000 dolardır. Daha eski ihraçlarda bankalar 1.000 dolar gibi küçük nominallerle de satış yapabiliyor. Daha küçük tutarlar için eurobond fonları bir alternatiftir; getirilerinin nereden geldiğini ve ne zaman yükselip düştüklerini eurobond fonu rehberimizde anlattık.
Bireysel yatırımcı nasıl alır?
| Yol | Nasıl işler? | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Banka veya aracı kurumdan ikincil piyasa | Kurum, Borsa İstanbul Borçlanma Araçları Piyasası'nda (BAP) veya kendi portföyünden satar | BAP'ta TL cinsi DİBS emirleri 10.000 TL nominalden başlar; banka fiyatında kurum marjı vardır |
| Hazine ihalesi | TCMB şubeleri veya banka/aracı kurum aracılığıyla ihaleye teklif verilir | Asgari 1.000 TL nominal; teklifler ihale günü saat 13:30'a kadar |
| Eurobond | Banka veya aracı kurumun yurt dışı tahvil hizmeti | Asgari nominal ihraca göre değişir; alış-satış fiyat farkına bakın |
| Fonlar | TEFAS'ta borçlanma araçları, kira sertifikası veya eurobond fonları | Fonun en az %80'i ilgili varlıklardadır; yönetim ücreti ödersiniz |
Hazine ihalesinde bireysel yatırımcı fiyat ve tutar yazarak teklif verir. Fiyat yazmadan ihalenin ortalama fiyatından alım anlamına gelen rekabetçi olmayan teklif ise Hazine'nin katılım esaslarına göre kamu kurumları ve piyasa yapıcı bankalar içindir. BAP'ta aynı gün valörlü işlemler 09:30-14:00 arasında yapılır; ileri valörlü işlemler 17:30'a kadar sürer.
Fon yolu küçük tutarlarla çeşitlendirme sağlar ama getiriyi vadeye kadar sabitlemez. Fonun portföyü sürekli yenilendiği için fiyatı faizlerle birlikte dalgalanır. Fon türleri arasındaki farkları fon türleri karşılaştırmasında bulabilirsiniz.
Vergilendirme: Ekim 2026 itibarıyla
| Araç | Gerçek kişilerde stopaj | Not |
|---|---|---|
| Devlet tahvili, hazine bonosu, Hazine kira sertifikası | %0 | 22.12.2021-31.12.2026 arasında edinilenler için; aksi halde %10 |
| Özel sektör tahvili faizi | %10 | |
| Finansman bonosu | %15 | |
| Hazine eurobondu | Stopaj yok | Stopaj kapsamında değildir; kupon gelirleri belirli tutarı aşarsa beyan edilir |
| Borçlanma araçları ve eurobond fonları | %17,5 | 09.07.2025'ten sonra alınan paylarda |
Devlet tahvilindeki %0 oranı, Haziran 2026'da yayımlanan Cumhurbaşkanı kararıyla 31.12.2026'ya kadar alınan senetler için uzatıldı. Uzatılmazsa 2027'de alınacak senetlerde oran %10'a dönebilir. Stopaj kesilen bu gelirler için ayrıca beyanname verilmez.
Eurobond kuponları stopajla vergilendirilmez. Bunun yerine, stopaja tabi diğer gelirlerle birlikte 2025 gelirleri için 330.000 TL'yi, 2026 gelirleri için 400.000 TL'yi aşarsa tamamı beyan edilir. Vadeden önce satışta oluşan alım-satım kazancı TL üzerinden hesaplanır ve tutarı ne olursa olsun beyan edilir. Vadede itfa sırasında anaparadaki kur farkı ise gelir sayılmaz. Beyan kuralları ayrıntılı olduğu için GİB'in güncel rehberlerine bakın veya bir mali müşavire danışın.
Tahvil mi, mevduat mı?
- Sigorta: Tasarruf mevduatı 2026'da kişi ve banka başına 1.200.000 TL'ye kadar TMSF güvencesindedir. Devlet tahvili, hazine bonosu ve yatırım fonları bu kapsamda değildir. Devlet tahvilinde risk ihraççı olarak devlettir; özel sektör tahvilinde ise şirketin ödeme gücüdür.
- Vadeden önce çıkış: Mevduatı bozarsanız genellikle işlemiş faizi kaybedersiniz ama anaparanız korunur. Tahvili vadeden önce satarsanız piyasa fiyatından çıkarsınız: faizler düştüyse kâr, yükseldiyse zararla.
- Faizi kilitleme: Uzun vadeli sabit kuponlu tahvil bugünkü faizi yıllarca kilitler. Faizlerin düşmesini bekleyen yatırımcı için bu avantaj, faizler yükselirse dezavantajdır.
- Vergi: Ekim 2026 itibarıyla TL mevduatta stopaj vadeye göre %17,5 ile %10 arasındadır. Yukarıdaki tarih aralığında alınan DİBS'lerde ise %0'dır. Net getiriyi kıyaslarken bu farkı hesaba katın.
Tahvil ve bonoya doğrudan değil fon üzerinden yatırım yapmak isterseniz TEFAS'taki tahvil ve bono fonlarını ve eurobond fonlarını getirileriyle karşılaştırabilirsiniz. Fonlar da TMSF güvencesinde değildir.
Riskler bir arada
- Faiz riski: Faiz artışında fiyat düşer; vade uzadıkça etki büyür.
- Kredi riski: İhraççı kuponu veya anaparayı ödeyemeyebilir. Özel sektör tahvillerinde yüksek kupon bu riskin karşılığıdır.
- Enflasyon riski: Sabit kuponlu tahvilde enflasyon beklenenden yüksek çıkarsa reel getiri erir.
- Likidite riski: Bazı tahviller az işlem görür; satmak istediğinizde alış ve satış fiyatı arasındaki fark geniş olabilir.
- Kur riski: Eurobondlarda TL getirisi kura bağlıdır.
- Yeniden yatırım riski: Vade dolduğunda veya kupon geldiğinde faizler düşmüşse parayı aynı getiriyle yeniden değerlendiremezsiniz.
Bu riskleri tek bir varlıkta toplamamak için borçlanma araçlarını hisse, altın ve döviz gibi diğer varlıklarla birlikte düşünün; portföy çeşitlendirme rehberimiz bu dağılımı anlatıyor.
BorsaPano'da nasıl kullanılır?
- Mevduat faizi sayfasında TCMB politika faizini ve TCMB'nin haftalık mevduat faizi ortalamalarını görün; kısa vadeli bono getirisini bu oranlarla kıyaslayın. Net getiri hesaplayıcı, mevduat stopajını otomatik düşer.
- Fonlar sayfasında eurobond fonlarını ve borçlanma araçları fonlarını açın. Fon içi varlık dağılımında devlet tahvili, özel sektör tahvili ve eurobond paylarını kontrol edin.
- Eurobondun kur bacağını izlemek için döviz sayfasındaki dolar/TL ve euro/TL kurlarına bakın.
- Bir eurobond fonunu bir para piyasası fonuyla veya altınla aynı grafikte görmek için karşılaştırma aracını kullanın.
Sık sorulan sorular
Devlet tahvili risksiz midir?
Vadeye kadar tutulduğunda TL bazında ödeme riski düşük kabul edilir. Ama vadeden önce satışta faiz riski, sabit kuponlu tahvilde enflasyon riski vardır. Tahviller mevduat sigortası kapsamında değildir.
Faizler düşerse tahvil sahibi kazanır mı?
Evet, elindeki sabit kuponlu tahvilin fiyatı yükselir. Satarsa kazancı gerçekleştirir; tutarsa yüksek kuponu almaya devam eder. Vade ne kadar uzunsa fiyat artışı o kadar büyük olur.
Eurobond mu, döviz mevduatı mı?
Eurobond döviz mevduatından genellikle daha yüksek faiz öder, ama fiyatı dalgalanır, asgari tutarı yüksek olabilir ve mevduat sigortası yoktur. Döviz mevduatı ise belirli bir tutara kadar sigortalıdır ve fiyat riski taşımaz.
Küçük tutarla tahvile nasıl yatırım yapabilirim?
Hazine ihalesine 1.000 TL nominalden katılabilir veya bankanızın küçük tutarlı tahvil satışlarına bakabilirsiniz. Birkaç bin liralık tutarlarda borçlanma araçları, kira sertifikası veya eurobond fonları daha pratik bir yoldur.
Kaynaklar
Bu rehberdeki oran, süre ve kuralları aşağıdaki resmi kaynaklardan kontrol ettik. Mevzuat değişebilir; işlem yapmadan önce güncel hâlini bu kaynaklardan teyit edin.
