ROE neyi ölçer?
ROE (return on equity), Türkçesiyle özkaynak kârlılığı, şirketin ortaklara ait sermayeyi ne kadar verimli kullandığını gösterir. Özkaynak, şirketin tüm varlıklarından tüm borçları çıkınca ortaklara kalan kısımdır. ROE %20 ise şirket, ortakların şirkette bıraktığı her 100 TL için bir yılda 20 TL net kâr üretmiş demektir.
Nasıl hesaplanır?
ROE = Ana ortaklığa ait net kâr ÷ Ortalama özkaynak × 100
Ortalama özkaynak, dönem başı ve dönem sonu özkaynağın ortalamasıdır. Varsayalım bir şirket yıl içinde 1,2 milyar TL net kâr etti; özkaynakları yıl başında 5 milyar TL, yıl sonunda 7 milyar TL. Ortalama özkaynak 6 milyar TL, ROE 1,2 ÷ 6 = %20 olur.
Bazı kaynaklar yalnızca dönem sonu özkaynağı kullanır; aynı şirket için sonuç 1,2 ÷ 7 ≈ %17,1 çıkar. Kıyaslama yaparken hep aynı yöntemi kullanın. Yıl ortasında hesap yapıyorsanız son dört çeyreğin kârını toplayın. Rakamlar örnektir.
DuPont: Kârlılık nereden geliyor?
DuPont analizi ROE'yi üç parçaya ayırır:
ROE = Net kâr marjı × Aktif devir hızı × Finansal kaldıraç
Açık hâliyle (Net kâr ÷ Satışlar) × (Satışlar ÷ Toplam varlıklar) × (Toplam varlıklar ÷ Özkaynak). Aynı %20'ye çok farklı yollardan varılabilir. %10 kâr marjıyla çalışan, varlıklarını yılda bir kez satışa çeviren ve varlıkları özkaynağının 2 katı olan bir sanayi şirketinin ROE'si %20'dir. Varlıklarının yalnızca %2'si kadar kâr eden ama varlıkları özkaynağının 10 katı olan bir bankanın ROE'si de %20'dir. İkincisinde kârlılığı büyük ölçüde kaldıraç, yani mevduat ve borçla finanse edilen bilanço taşır. ROE'nin kaynağı kaldıraçsa risk de yüksektir.
ROE kaç olmalı?
Herkes için geçerli bir eşik yoktur. ROE'yi şirketin kendi geçmiş yılları, aynı sektördeki şirketler ve yatırımcının bekleyebileceği getiriyle karşılaştırmak daha anlamlıdır. Türkiye'de bu son ölçü çoğu zaman enflasyon ve faiz düzeyidir. Enflasyona göre düzeltilmemiş tablolarda enflasyon %30 iken %25 olan bir ROE, özkaynağın satın alma gücünü korumadığını gösterir.
Borsa İstanbul'daki şirketlerin çoğu 2023 yılı sonundan beri finansal tablolarını enflasyona göre düzeltilmiş (TMS 29) yayımlıyor. Bu tablolarda kâr ve özkaynak dönem sonunun satın alma gücüyle ifade edilir, parasal kalemlerden doğan kayıp ya da kazanç da kâra yansır. Ortaya çıkan ROE, nominal hesaba göre reel kârlılığa daha yakın bir tablo verir. Bankalar ise BDDK kararı nedeniyle tablolarını enflasyon düzeltmesi yapmadan yayımlıyor (Haziran 2026 tabloları itibarıyla). Bir bankanın nominal ROE'sini TMS 29 uygulayan bir sanayi şirketininkiyle doğrudan kıyaslamayın; 2023 öncesi yıllarla yapılan karşılaştırmalarda da aynı dikkat gerekir.
PD/DD ve F/K ile bağlantısı
Üç oran birbirine bağlıdır:
PD/DD = F/K × ROE
Çünkü (Piyasa değeri ÷ Net kâr) × (Net kâr ÷ Özkaynak) = Piyasa değeri ÷ Özkaynak. ROE ortalama özkaynakla hesaplandığında eşitlik yaklaşık olarak geçerlidir. F/K'sı 8, ROE'si %25 olan bir şirketin PD/DD'si yaklaşık 8 × 0,25 = 2 olur. Hisse sayfalarındaki F/K ve PD/DD değerlerini kullanarak ROE'yi kabaca PD/DD ÷ F/K ile bulabilirsiniz. Bir banka örneği için GARAN hisse sayfasına bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
ROE ile ROA farkı nedir?
ROA (aktif kârlılığı) net kârı toplam varlıklara böler, ROE ise yalnızca özkaynağa. Borcu az olan şirkette ikisi birbirine yakındır; borç arttıkça ROE, ROA'dan uzaklaşır. Yüksek kaldıraçla çalıştıkları için banka hisselerinde ROE, ROA'nın birkaç katı olur. ROA nasıl hesaplanır sorusunun yanıtı ve örnekleri kendi maddesinde.
Çok yüksek ROE her zaman iyi mi?
Değil. Zararlar, yüksek temettüler ya da geri alımlarla özkaynağı küçülmüş bir şirketin ROE'si yapay olarak yüksek görünebilir. Bir defalık gelirler de kârı şişirir. Özkaynak negatifse oran anlamını yitirir.
ROE tek başına yeterli mi?
Hayır. Kârın kalitesine, borçluluğa ve değerlemeye birlikte bakmak gerekir. Adım adım bir örneği hisse temel analiz rehberimizde bulabilirsiniz.
