İtfa ne demek?
Bir tahvil ya da bono aldığınızda ihraççıya belirli bir süre için borç vermiş olursunuz. Bu borcun anaparasının geri ödenmesine itfa, ödemenin yapıldığı güne itfa tarihi denir. Kuponlu tahvillerde son kupon genellikle aynı gün ödenir. Kuponsuz bonolarda ise tek ödeme, itfada alınan nominal tutardır.
Varsayalım nominali 100 TL olan kuponsuz bir hazine bonosunu 85 TL'ye aldınız. İtfa tarihinde hesabınıza 100 TL geçer; aradaki 15 TL getirinizdir. İtfa edilen senet ortadan kalkar: Borsa İstanbul Kotasyon Yönergesi'ne göre süresi dolan veya itfa olan araçlar, itfa tarihinde ayrıca bir karar gerekmeden kottan çıkmış sayılır.
Hazine'nin ihale duyurularında her senet için "İtfa Tarihi" ayrı bir satırda yazar. Örneğin 21 Temmuz 2026 ihalesinde yeniden ihraç edilen 2 yıl vadeli sabit kuponlu devlet tahvilinin itfa tarihi 15.03.2028'dir.
İtfa planı
Bir borçlanma aracının ödemelerinin hangi tarihlerde ve ne tutarda yapılacağını gösteren takvime itfa planı ya da ödeme planı denir. Çoğu tahvilde anapara vade sonunda tek seferde ödenir. İhraç belgesinde öngörülmüşse anapara vade boyunca parça parça da geri ödenebilir; bu durumda kalan anapara ve onun üzerinden hesaplanan faiz de her ödemeyle azalır.
Şirket tahvillerinde kupon ve itfa tarihleri izahnamede ya da ihraç belgesinde yer alır. İhraççılar ödemeleri KAP'ta "Pay Dışında Sermaye Piyasası Aracı İşlemlerine İlişkin Bildirim" başlıklı açıklamalarla duyurur. Şirketlerin yurt içinde ihraç ettiği borçlanma araçları MKK'da kayden ihraç edilir ve hak sahibi bazında izlenir; itfa günü ödeme, senetleri sakladığınız banka ya da aracı kurum üzerinden hesabınıza geçer.
Erken itfa
SPK'nın Borçlanma Araçları Tebliği, tahvillerin ihraççının ya da yatırımcının talebine bağlı olarak kısmen veya tamamen erken itfa edilebilir şekilde ihraç edilmesine izin verir. Yurt içi ihraçlarda şartlar izahnamede ya da ihraç belgesinde yazar.
- İhraççının talebiyle: Faizler düştüğünde ihraççı yüksek kuponlu borcunu erken kapatıp daha ucuza yeniden borçlanmak isteyebilir. Yatırımcı için risk, yüksek getiriyi beklediğinden önce kaybetmek ve parayı daha düşük faizle yeniden değerlendirmek zorunda kalmaktır.
- Yatırımcının talebiyle: Yatırımcıya belirli tarihlerde anaparasını erken geri isteme hakkı tanır. Bu esneklik genellikle daha düşük bir getiriyle dengelenir.
Hazine tarafında buna benzeyen yol geri alım ihalesidir: Hazine, ihraç ettiği iç borçlanma senetlerini vadesinden önce geri alabilir. Bu ihalelere yalnızca piyasa yapıcılar katılabilir. Hazine'nin yurt dışında dolar ya da euro cinsinden ihraç ettiği eurobondlar ise vadesinde aynı para biriminde geri ödenir.
Vergide itfa
Gelir Vergisi Kanunu'nun geçici 67. maddesine göre bankalar ve aracı kurumlar, alımına aracılık ettikleri menkul kıymetlerin itfasında alış bedeli ile itfa bedeli arasındaki fark üzerinden vergi keser. Oran aracın türüne ve alış tarihine göre değişir; devlet tahvili ve hazine bonosundaki güncel durum stopaj maddesinde. Eurobondlardaki beyan kurallarını tahvil ve eurobond rehberimizde anlattık.
İtfa kelimesi muhasebede başka bir anlamda da kullanılır: Şirket bilançolarında gördüğünüz "amortisman ve itfa payları", maddi olmayan varlıkların değerinin yıllara yayılarak gidere yazılmasını ifade eder.
Sık sorulan sorular
Tahvilimi itfa tarihinden önce satabilir miyim?
Evet. Borsada işlem gören tahvil ve bonoları itfa tarihinden önce piyasa fiyatından satabilirsiniz. Fiyat faizlere göre değiştiği için kârla da zararla da çıkabilirsiniz.
Kupon ile itfa arasındaki fark nedir?
Kupon, vade boyunca ödenen faizdir; itfa ise anaparanın geri ödenmesidir. Tek tek tahvil seçmek yerine vadesi dolan senetleri sürekli yenileyen bir portföy isterseniz borçlanma araçları fonlarına bakabilirsiniz.
