Beta ne demek?
Beta, bir hissenin piyasayla birlikte ne kadar hareket ettiğini gösteren sayıdır. Piyasa %1 yükseldiğinde hisse ortalamada %1,5 yükseliyorsa betası 1,5'tir; %0,5 yükseliyorsa betası 0,5'tir. Burada "piyasa" Türkiye'de çoğunlukla BIST 100 endeksidir.
Beta, hissenin kendi başına ne kadar dalgalandığını değil, piyasa hareketlerine duyarlılığını ölçer. Kendi haberleriyle çok oynayan ama piyasadan bağımsız hareket eden bir hissenin betası düşük olabilir.
Nasıl yorumlanır?
| Beta | Anlamı |
|---|---|
| 1'den büyük | Hisse piyasadan daha oynaktır; yükselişte de düşüşte de piyasadan fazla hareket etme eğilimindedir |
| 1 | Hisse ortalamada piyasayla aynı oranda hareket eder |
| 0 ile 1 arası | Hisse piyasadan daha sakindir |
| 0 civarı | Hissenin getirisi piyasayla ilişkisizdir |
| Negatif | Hisse ortalamada piyasanın tersine hareket eder; Borsa İstanbul'da kalıcı negatif beta nadirdir |
Örnek: Betası 1,3 olan bir hisse için BIST 100 %10 yükseldiğinde ortalama beklenti hissenin %13 yükselmesidir; endeks %10 düştüğünde de hissenin %13 civarında düşmesi beklenir. Bu bir ortalamadır; tek tek günlerde hisse çok farklı hareket edebilir. Rakamlar örnektir.
Nasıl hesaplanır?
Beta = Kov(Hisse getirisi, Piyasa getirisi) ÷ Var(Piyasa getirisi)
Uygulamada hissenin dönemsel getirileri, aynı dönemlerdeki endeks getirilerine karşı bir doğruya oturtulur (regresyon); doğrunun eğimi betadır. Hesabı etkileyen seçimler şunlardır:
- Endeks: Teoride bütün piyasayı temsil eden bir portföy kullanılmalıdır; pratikte hissenin işlem gördüğü borsanın ana endeksi alınır. Türkiye'de bu çoğunlukla BIST 100'dür, ama bazı platformlar BIST 30 ya da BIST Tüm kullanır.
- Süre: Yaygın uygulama 2 ile 5 yıl arasıdır. Örneğin Bloomberg 2 yıllık, Value Line ve S&P 5 yıllık veri kullanır.
- Getiri aralığı: Günlük veri az işlem gören hisselerde betayı olduğundan düşük gösterebilir; haftalık ya da aylık getiriler bu sorunu azaltır.
Bu seçimler farklı olduğu için aynı hisse için iki platform farklı beta gösterebilir. Bloomberg ayrıca ham betayı 1'e doğru düzeltir: düzeltilmiş beta = 0,67 × ham beta + 0,33.
Beta nerede kullanılır?
En bilinen kullanım alanı Sermaye Varlıklarını Fiyatlama Modeli'dir (SVFM, İngilizcesi CAPM):
Beklenen getiri = Risksiz faiz + Beta × Piyasa risk primi
Model, yatırımcının yalnızca çeşitlendirmeyle ortadan kaldıramayacağı riskin, yani piyasa riskinin karşılığını beklediğini varsayar. Betası yüksek hisseden daha yüksek getiri beklenir. Analistler şirket değerlemesinde özkaynak maliyetini bu formülle hesaplar.
Portföy yönetiminde de beta işe yarar: portföyün betası, içindeki hisselerin ağırlıklı ortalamasıdır. Betası 1'in altında hisselerden oluşan bir portföy piyasa düşüşlerinde genellikle daha az kaybeder, yükselişlerde de daha az kazanır. Çeşitlendirmenin mantığını portföy çeşitlendirme rehberimizde anlattık.
Sınırlamaları
- Yalnızca piyasa riskini ölçer. Şirkete özgü riskler, yani bir davanın, ihalenin ya da yönetim değişikliğinin etkisi betada görünmez.
- Geçmişe bakar. Beta, şirketin hesap dönemindeki iş yapısını ve borçluluğunu yansıtır; şirket o dönemden bu yana büyük bir satın alma yaptıysa ya da borcunu değiştirdiyse bugünkü riski farklı olabilir.
- İstatistiksel hata payı yüksektir. Hesaplanan beta tek bir kesin sayı değil, geniş bir aralığın orta noktasıdır.
- Gelişmekte olan piyasalarda ek sorunlar: Düşük işlem hacmi, şirketlerin kısa sürede değişmesi ve endeksin birkaç büyük şirketin ağırlığında olması betayı daha az güvenilir kılar. Bu yüzden bazı analistler tek hissenin betası yerine sektör ortalamasını kullanır.
Sık sorulan sorular
Beta ile oynaklık (volatilite) aynı şey mi?
Hayır. Oynaklık hissenin toplam dalgalanmasını ölçer; beta bu dalgalanmanın piyasayla birlikte hareket eden kısmını. Çok oynak ama piyasadan bağımsız hareket eden bir hissenin betası düşük olabilir.
Yüksek betalı hisse daha mı iyi?
Ne iyi ne kötüdür. Yükselen piyasada yüksek betalı hisseler genellikle daha çok kazandırır, düşen piyasada daha çok kaybettirir. Hangi betanın uygun olduğu yatırımcının risk tercihine bağlıdır. Riske göre getiriyi ölçmek için Sharpe oranı maddesine de bakabilirsiniz.
Beta 1 ne demek?
Hissenin ortalamada piyasayla aynı oranda hareket ettiği anlamına gelir. Piyasanın tamamının betası tanım gereği 1'dir.
