ROA neyi ölçer?
ROA (return on assets), Türkçesiyle aktif kârlılığı ya da varlık kârlılığı, şirketin elindeki bütün varlıklardan ne kadar kâr çıkardığını gösterir. Varlıklar fabrikalar, stoklar, alacaklar, nakit ve bir bankada verilen krediler gibi şirketin sahip olduğu her şeydir. ROA %5 ise şirket, sahip olduğu her 100 TL'lik varlık için bir yılda 5 TL net kâr üretmiş demektir.
ROE yalnızca ortakların koyduğu sermayeye bakar; ROA ise varlıkların borçla mı özkaynakla mı finanse edildiğine bakmadan bütün bilançonun verimini ölçer. Bu yüzden borçla şişirilmiş kârlılığı ayırt etmekte ROE'den daha dürüst bir göstergedir.
Nasıl hesaplanır?
ROA = Net kâr ÷ Ortalama toplam varlıklar × 100
Ortalama toplam varlık, dönem başı ve dönem sonu toplam varlıkların ortalamasıdır. BDDK'nın bankacılık verilerinde kullandığı oran da tam olarak budur: "Dönem net kârı ÷ Ortalama toplam aktifler".
Örnek: Bir şirket yıl içinde 400 milyon TL net kâr etti; toplam varlıkları yıl başında 7 milyar TL, yıl sonunda 9 milyar TL. Ortalama varlık 8 milyar TL, ROA = 0,4 ÷ 8 = %5 olur. Rakamlar örnektir.
Hangi net kârın kullanılacağı konusunda uygulama farklıdır. Konsolide tablodaki toplam varlıklar bağlı ortaklıkların varlıklarının tamamını içerdiği için teoride tutarlı pay toplam net kârdır; veri sağlayıcıların çoğu ise ROE'de olduğu gibi ana ortaklığa ait net kârı kullanır. Bağlı ortaklıklardaki diğer ortakların payı küçükse fark önemsizdir. Kıyaslama yaparken hep aynı yöntemi kullanın; yıl ortasında hesap yapıyorsanız son dört çeyreğin kârını toplayın.
ROE ile bağlantısı: kaldıraç
ROE = ROA × (Toplam varlık ÷ Özkaynak)
Parantez içindeki orana finansal kaldıraç denir. Varlıkları özkaynağının 2 katı olan ve %5 ROA'yla çalışan bir sanayi şirketinin ROE'si %10'dur. Varlıkları özkaynağının 12 katı olan bir bankanın ROA'sı yalnızca %2 olsa bile ROE'si %24'e çıkar.
Türk bankacılık sektörü bunun en net örneği. BDDK verilerine göre sektörün aktif kârlılığı 2025 yılında %2,35, özkaynak kârlılığı %31,50 oldu; aradaki fark, varlıkların özkaynağın yaklaşık 12 katı olmasından geliyor. 2026'nın ilk sekiz ayında sektörün aktif kârlılığı %1,31'di; BDDK bu oranı yıl başından birikimli verdiği için yıllık bazda yaklaşık %2'ye karşılık gelir (yıllıklandırma bizim hesabımız). Bankaların ROE'si yüksek görünse de bunun arkasında yüksek bir kaldıraç ve ona eşlik eden risk vardır. Banka hisselerinin çarpanlarını banka hisseleri sayfasında görebilirsiniz.
ROA kaç olmalı?
Herkes için geçerli bir eşik yoktur; ROA'yı en anlamlı biçimde aynı sektördeki şirketlerle ve şirketin kendi geçmişiyle karşılaştırırsınız. Sektörler arasında doğal farklar büyüktür:
- Bankalar ve finans şirketleri: Varlıklarının çoğu verilen krediler ve menkul kıymetlerdir, kâr marjı varlığa göre incedir. %1-3 bandındaki bir ROA bu sektör için olağandır.
- Ağır sanayi, enerji, telekom: Fabrika, santral ve şebeke gibi büyük yatırımlar gerektirir; ROA genellikle orta seviyededir.
- Yazılım, hizmet ve marka şirketleri: Varlığa az ihtiyaç duyar; ROA yüksek çıkabilir.
Bir sanayi şirketinin ROA'sını bir bankanınkiyle yan yana koyup "banka verimsiz" demek yanıltıcıdır.
Enflasyon muhasebesinin etkisi
Borsa İstanbul'daki banka dışı şirketlerin çoğu 2023 yıl sonundan beri finansal tablolarını enflasyon muhasebesine (TMS 29) göre yayımlıyor. Bu yöntemde duran varlıklar ve stoklar endekslendiği için varlık tabanı nominal tabloya göre büyür, amortisman ve satılan malın maliyeti de artar; ortaya çıkan ROA reel kârlılığa daha yakındır. Bankalar ise BDDK kararıyla enflasyon düzeltmesi yapmıyor; BDDK'nın yayımladığı oranlar nominaldir. Ortalama varlığı hesaplarken önceki dönemin rakamını eski rapordan değil, yeni raporun karşılaştırmalı sütunundan alın; TMS 29 uygulayan şirketlerde geçmiş rakamlar her raporda güncel satın alma gücüyle yeniden ifade edilir. Ayrıntılar defter değeri maddesinde.
Sık sorulan sorular
ROA mı daha önemli, ROE mi?
İkisi birlikte okunur. ROE ortağın sermayesinin getirisini, ROA bu getirinin ne kadarının varlıkların verimliliğinden, ne kadarının borçtan geldiğini gösterir. ROE yüksek ama ROA düşükse kârlılığı büyük ölçüde kaldıraç taşıyordur.
ROA negatif olabilir mi?
Evet. Şirket zarar ettiyse ROA negatif çıkar. Bu durumda oran yorum için değil, zararın varlıklara göre büyüklüğünü görmek için kullanılır.
ROA'yı nereden bulabilirim?
Net kârı ve toplam varlıkları KAP'taki finansal tablolardan alıp kendiniz hesaplayabilirsiniz. Yöntemi hisse temel analiz rehberimizde anlattık.
