Bir halka arz duyurulduğunda sosyal medyada genellikle iki cümle dolaşır: "Kaç lot düşer?" ve "Kaç tavan yapar?" İkisi de sürecin en az önemli kısmına bakar. Halka arza katılan yatırımcı, birkaç gün önce adını bile bilmediği bir şirketin ortağı olur. Bu kararı izahnameyi okumadan, paranın nereye gideceğini ve hangi fiyattan ortak olduğunu bilmeden vermek, piyango bileti almaktan farklı değildir.
Aşağıda Borsa İstanbul'daki bir halka arzın adım adım nasıl işlediğini, iki satış yöntemi arasındaki farkı, eşit ve oransal dağıtımda size kaç lot düşeceğinin nasıl hesaplandığını, izahnamede hangi bölümlere bakılacağını ve ilk işlem gününden sonra neler olduğunu anlatıyoruz. Örneklerdeki şirket ve rakamlar varsayımsaldır; kurallar Ekim 2026 itibarıyla geçerli SPK ve Borsa İstanbul düzenlemelerine dayanır.
Halka arz süreci adım adım
Halka arz, bir şirketin paylarının ilk kez halka satılıp borsada işlem görmeye başlamasıdır. Yatırımcının gözünden süreç şu sırayla ilerler:
- SPK onayı ve izahname: Şirket ve satışı yönetecek aracı kurum, Sermaye Piyasası Kurulu'na (SPK) başvurur. Onaylanan halka arzlar SPK'nın haftalık bülteninde duyurulur, izahname KAP'ta ve şirketin sitesinde yayımlanır.
- Fiyat tespit raporu: Halka arz fiyatının nasıl belirlendiğini anlatan rapor, satıştan en az üç gün önce KAP'ta yayımlanır. Raporu satışı yöneten aracı kurum hazırlar.
- Talep toplama: İzahname ve fiyat tespit raporu yayımlandıktan sonra, en erken üçüncü gün talep toplama başlar. Borsa dışında yapılan talep toplama en az 2, en fazla 20 iş günü sürebilir; uygulamada çoğu zaman 2-3 gündür. Aşırı talep gelse bile süre sonuna kadar devam eder.
- Dağıtım: Süre bitince dağıtım listesi hazırlanır; liste kesinleştikten sonra en geç iki iş günü içinde sonuçlar KAP'ta duyurulur. Size kaç lot düştüğünü aracı kurumunuzun uygulamasından da görürsünüz.
- İade: Talebinizin karşılanmayan kısmı, onaylı dağıtım listesinin ulaşmasının ardından gelen ilk iş günü iade edilir veya blokesi kaldırılır.
- İşlem görmeye başlama: Borsa İstanbul, payların hangi gün ve hangi pazarda işlem göreceğini KAP'ta duyurur. Paylar bu günden itibaren diğer hisseler gibi alınıp satılır.
Talep toplama süresince, izahnamede aksi yazmıyorsa talebinizi değiştirebilir veya geri çekebilirsiniz. Bazı halka arzlarda "en az şu kadar lot düşerse alırım" anlamına gelen asgari miktar da belirtilebilir.
Satış yöntemleri: borsada satış mı, talep toplama mı?
Halka arzlar iki ana yolla satılır. Hangisinin kullanılacağı izahnamede yazar ve size düşecek lotu doğrudan etkiler.
Borsada satış: Paylar Borsa İstanbul'un birincil piyasasında satılır. SPK'nın Eylül 2024 tarihli ilke kararıyla, satışa sunulan payların değeri 750 milyon TL veya daha azsa bu yöntem zorunludur. Fiyat sabit olabileceği gibi bir aralık olarak da belirlenebilir. Emirler satış günlerinde 10:30-13:00 arasında aracı kurumunuz üzerinden iletilir. Emirler yatırımcının MKK sicil numarasına göre birleştirilir, yalnızca ilk emir dikkate alınır ve ortak hesaplardan gelen emirler kabul edilmez. Sabit fiyatlı satışta paylar, emirlere zaman önceliği sırasıyla birer lot dağıtılarak paylaştırılır; tur tamamlanınca sıra baştan başlar. Takas T+2 ile gerçekleşir.
Borsa dışında talep toplama: Satışa sunulan değer 750 milyon TL'yi aşıyorsa şirket, talebi aracı kurumlar ve yetkili bankalar üzerinden toplayabilir. Fiyat üç şekilde belirlenebilir: sabit fiyat, fiyat aralığı veya fiyat teklifi. Fiyat aralığında üst sınır, alt sınırın en fazla %20 üzerinde olabilir; kesin fiyat talep toplama sonunda açıklanır. Bu büyüklükteki arzlarda yurt içi bireysel yatırımcılara eşit dağıtım yapılması zorunludur.
| Borsada satış | Borsa dışında talep toplama | |
|---|---|---|
| Ne zaman kullanılır | Satış değeri 750 milyon TL ve altı (zorunlu) | Satış değeri 750 milyon TL üzeri |
| Emir nereye gider | Borsa İstanbul birincil piyasası | Aracı kurum veya yetkili banka |
| Fiyat | Sabit veya aralık | Sabit, aralık veya teklif |
| Bireysel dağıtım | Sabit fiyatta emir başına birer lot, sırayla | Eşit dağıtım zorunlu |
| Mükerrer talep | MKK sicil numarası başına ilk emir geçerli | Aynı kişinin yalnızca en yüksek talebi geçerli (oransal dağıtım yapılan grupta bu kural uygulanmaz) |
İki yöntemde de aynı kişi birden fazla kurumdan talep vererek payını artıramaz.
Eşit dağıtım ve oransal dağıtım: kaç lot düşer?
Borsa dışında talep toplanan halka arzlarda paylar yatırımcı gruplarına ayrılır. SPK kurallarına göre satışa sunulan payların en az %10'u yurt içi bireysel, en az %10'u yurt içi kurumsal yatırımcılara ayrılır; SPK bu oranları değiştirebilir. Gerçek oranlar izahnamenin "dağıtım" bölümünde yazar ve genellikle bu asgarilerin üzerindedir. Eşit dağıtım ve oransal dağıtım nedir sorusunun kısa cevabını sözlükte ayrıca verdik.
Eşit dağıtım nasıl hesaplanır?
Eşit dağıtımda, gruba ayrılan lot sayısı başvuran kişi sayısına bölünür. Bu sayıya kadar talep eden herkesin talebi tamamen karşılanır. Kalan lotlar talebi karşılanmayanlar arasında aynı yöntemle yeniden bölünür ve bu işlem lotlar bitene kadar tekrarlanır.
Varsayalım bireysel yatırımcılara 6.000.000 lot ayrıldı ve 1.000.000 kişi başvurdu:
- İlk tur: 6.000.000 / 1.000.000 = kişi başı 6 lot.
- 300.000 kişi 6 lottan az istemiş, bunların toplam talebi 600.000 lot. Hepsi tamamen karşılanır.
- Kalan 700.000 kişinin her birine 6 lot verilir: 700.000 × 6 = 4.200.000 lot.
- Dağıtılan: 600.000 + 4.200.000 = 4.800.000 lot. Kalan: 1.200.000 lot.
- İkinci tur: 1.200.000 / 700.000 = 1,71, yani kişi başı 1 lot daha. Dağıtılan 700.000 lot, kalan 500.000 lot.
- Kalan 500.000 lot, 700.000 kişiye birer lot yetmediği için izahnamede belirtilen yönteme göre dağıtılır.
Sonuçta 10 lot isteyen ile 10.000 lot isteyen aynı sonucu alır: 7 lot, şanslıysa 8. Halka arz fiyatı 40 TL ise bu yaklaşık 280-320 TL'lik paydır. Yüksek tutarla talep vermek eşit dağıtımda payınızı neredeyse hiç artırmaz; ama talep ettiğiniz tutarın tamamı talep toplama boyunca bloke kalır.
Oransal dağıtım
Oransal dağıtımda her yatırımcı talebiyle orantılı pay alır. Gruba 2.000.000 lot ayrılmış ve toplam 10.000.000 lot talep gelmişse karşılanma oranı 2.000.000 / 10.000.000 = %20'dir. 5.000 lot isteyen 1.000 lot, 500 lot isteyen 100 lot alır.
Bireysel yatırımcı oransal dağıtımla en çok, bazı halka arzlarda ayrılan "yüksek talep" grubunda karşılaşır. Bu grup arzın en fazla %10'u olabilir. Grupta oransal dağıtım yapılıyorsa talep veren yatırımcı, talep tutarının tamamı kadar nakit ve/veya %120'si kadar BIST 30 hissesini teminat olarak göstermek zorundadır. Bu grupta bir yatırımcının talebi, gruba ayrılan toplam tutarın dörtte birini geçemez.
Paranız ne zaman bloke olur, ne zaman döner?
Talep verirken iki seçeneğiniz olur: tutarı nakit ödemek ya da hesabınızdaki bir varlığı bloke ettirmek. SPK kuralları blokaja BIST 30 hisseleri, para piyasası ve kısa vadeli borçlanma araçları fonları, devlet tahvili, döviz, mevduat ve bazı borçlanma araçlarını kabul eder. Bloke edilen varlık karşılığında ne kadarlık talepte bulunabileceğiniz izahnamede belirtilir; aracı kurumunuz da bu oranları kendi tablosunda duyurur.
Blokajın pratik bir avantajı vardır: para piyasası fonu paylarınızı bloke ettirdiğinizde paylar fonda kalır ve getirisi işlemeye devam eder. Dağıtım sonrası yalnızca size düşen lotların tutarı kadar pay satılır, kalanın blokesi kalkar. Nakitle talep verdiğinizde ise para talep toplama başından iadeye kadar, çoğu zaman bir hafta civarında getirisiz bekleyebilir. Yukarıdaki örnekte 7 lot için 100.000 TL bloke eden yatırımcı, o paranın bir haftalık faizinden vazgeçmiş olur. Bu kaybın büyüklüğünü mevduat getirisi hesaplayıcı ile görebilirsiniz.
İzahnamede nelere bakmalı?
İzahname uzun bir belgedir; ama yatırımcı için kritik bilgiler birkaç bölümde toplanır.
| Bölüm | Ne arıyorsunuz? | Dikkat edilecek nokta |
|---|---|---|
| Halka arz büyüklüğü ve yapısı | Sermaye artırımı mı, ortak satışı mı? | Ortak satışında para şirkete değil, ortaklara gider |
| Fonun kullanım yeri | Şirket toplanan parayı ne yapacak? | Borç kapatmak ile yatırım yapmak aynı şey değildir |
| Finansal tablolar | Son yılların satış, kâr, borç ve nakit akışı | Halka arz yılına yakın ani kâr sıçramaları |
| Fiyat tespit raporu | Hangi yöntemle değer biçildi, ne kadar iskonto uygulandı? | İyimser büyüme varsayımları |
| Satmama taahhütleri | Ortaklar paylarını ne zaman satabilir? | Kısa süreli taahhütler |
| Riskler | Şirketin kendisinin saydığı riskler | Tek müşteriye veya tek ürüne bağımlılık |
Sermaye artırımı ile ortak satışı
Varsayalım halka arz büyüklüğü 2 milyar TL. Bunun 1,2 milyar TL'si yeni pay ihracıyla yapılan sermaye artırımı, 0,8 milyar TL'si mevcut ortakların kendi paylarını satması olsun. Şirketin kasasına giren para 1,2 milyar TL'dir; kalan 0,8 milyar TL ortaklara gider. Halka arzın tamamı ortak satışıysa şirket hiç kaynak elde etmez ve "büyüme için halka açılıyoruz" anlatısı zayıflar.
Şirket, sermaye artırımından gelen paranın nasıl kullanılacağını bir fon kullanım yeri raporuyla açıklar. Halka arzdan sonra yayımlanan ilk iki finansal tablonun ardından, paranın gerçekte nereye harcandığını gösteren raporları da KAP'ta yayımlar. Bu raporları önceki planla karşılaştırmak, yönetimin sözünü tutup tutmadığını gösterir.
Halka arz fiyatından değerleme
Halka arz fiyatı, şirketin borsadaki ilk değerini belirler. Varsayalım halka arz fiyatı 40 TL ve halka arz sonrası toplam pay sayısı 250 milyon olsun. Piyasa değeri: 40 × 250 milyon = 10 milyar TL. Şirketin son 12 aylık net kârı 800 milyon TL ise F/K oranı: 10 milyar / 800 milyon = 12,5. Aynı sektördeki halka açık şirketlerin F/K ortancası 9 ise, şirkete sektörüne göre primli bir fiyat biçilmiştir. Bu prim, daha hızlı büyüme beklentisiyle haklı çıkarılabilir de, çıkarılamayabilir de.
Fiyat tespit raporları genellikle birkaç değerleme yönteminin ortalamasını alır ve bulunan değere bir halka arz iskontosu uygular. Rapordaki satış ve kâr tahminleri, sonraki iki yıl boyunca gerçekleşen rakamlarla karşılaştırılarak yayımlanır. Tablolar nasıl okunur, oranlar nasıl kıyaslanır sorusunun ayrıntısı hisse temel analiz rehberimizde var; PD/DD gibi oranları halka arz fiyatıyla hesaplamak da aynı mantıkla yapılır.
İlk işlem günü, fiyat istikrarı ve satmama taahhüdü
Baz fiyat ve marj: Borsa dışında satılan paylarda ilk günün baz fiyatı halka arz fiyatıdır; borsada satışta birincil piyasadaki son fiyat esas alınır. Borsa İstanbul'un 2020'den beri yürürlükteki tedbiriyle Yıldız, Ana ve Alt Pazar'da günlük fiyat marjı ±%10'dur. "Tavan" ilk gün için halka arz fiyatının %10 üzerinde demektir.
Pazar farkları: Yıldız Pazar için asgari halka açıklık oranı genel olarak %10, Ana Pazar için %20, Alt Pazar için %25'tir; çok büyük halka arzlar için Kotasyon Yönergesi'nde ayrı bir istisna bulunur. Alt Pazar'daki paylar brüt takasla işlem görür; açığa satış ve kredili işlem yapılamaz.
Tavan serileri: Halka açık kısmı küçük, talebi yüksek paylarda art arda tavan görülebilir. Ama seri bittiğinde fiyat aynı hızla geri gelebilir. Bu dönemde teknik göstergelerin çoğu anlamlı değildir: geçmiş veri birkaç günlüktür, SMA 200 gibi göstergeler aylarca hesaplanamaz (teknik göstergeler rehberi).
Fiyat istikrarı: Satışı yöneten aracı kurum, ilk işlem gününden itibaren en fazla 30 gün boyunca fiyat istikrarı işlemi yapabilir. Bu işlemlerde yalnızca fiyat halka arz fiyatının altına indiğinde alım yapılabilir. Fiyat istikrarı bir garanti değildir: süresinden önce bitebilir, ayrılan kaynak tükenebilir ve fiyat halka arz fiyatının altına inebilir. Fiyat istikrarı döneminde yapılan işlemler, dönem bittikten sonraki iş günü KAP'ta topluca duyurulur.
Satmama taahhüdü: Şirkette %10 veya daha fazla payı olan ya da yönetimi kontrol eden ortaklar, paylar işlem görmeye başladıktan sonra bir yıl boyunca borsada halka arz fiyatının altında satış yapamaz. SPK'nın 2024 tarihli ilke kararı ayrıca mevcut ortakların izahname onayından itibaren 180 gün boyunca pay satışını yasaklar ve halka arzda alınan payların 90 gün boyunca borsa dışında devrini sınırlar. Bunlara ek gönüllü taahhütler izahnamede yazar. Taahhüt süreleri dolduğunda piyasaya çıkabilecek pay miktarını önceden bilmek, olası satış baskısını tahmin etmeye yardımcı olur.
Maliyet ve vergi
Halka arzın masraflarını şirket ve pay satan ortaklar karşılar. Yatırımcı, kendi aracı kurumunun komisyon tarifesini öder; MKK ücreti de yansıtılabilir. Bazı kurumların "komisyonsuz halka arz" kampanyaları kendi tercihleridir, bir kural değildir. Satışta normal hisse komisyonu uygulanır; maliyet kalemlerini borsaya yeni başlayanlar rehberimizde tablo halinde bulabilirsiniz.
Vergi tarafında Ekim 2026 itibarıyla, gerçek kişilerin Borsa İstanbul'da işlem gören hisse senetlerinden elde ettiği alım-satım kazancında stopaj oranı %0'dır ve beyanname verilmez (menkul kıymet yatırım ortaklıklarının paylarında %10). Bu düzenleme Gelir Vergisi Kanunu geçici 67. madde kapsamında 31.12.2030'a kadar geçerlidir; oranlar Cumhurbaşkanı kararıyla değişebildiği için GİB'den teyit edin.
Halka arzlara katılmadan önce kısa kontrol listesi
Son yıllarda her yıl onlarca şirket borsada işlem görmeye başladı. Bu kadar çok yeni şirket gelirken hepsini aynı heyecanla karşılamak kolaydır. Talep vermeden önce şu soruları cevaplayın:
- Şirketin ne iş yaptığını, gelirinin nereden geldiğini bir cümleyle anlatabiliyor musunuz?
- Toplanan paranın ne kadarı şirkete, ne kadarı ortaklara gidiyor?
- Halka arz fiyatından hesaplanan F/K ve PD/DD, sektördeki benzer şirketlere göre nerede?
- Fiyat ilk gün değil de üç ay sonra halka arz fiyatının %20 altına inerse paylarınızı tutmaya devam eder misiniz?
- Bloke ettiğiniz para, birkaç gün boyunca başka bir ihtiyaç için gerekecek mi?
Bir hisseyi yalnızca herkes aldığı için almak, bireysel yatırımcıların en sık yaptığı hatalardan biridir. Halka arzlarda bu davranış daha da yaygındır.
BorsaPano'da nasıl kullanılır?
- Şirket işlem görmeye başladıktan sonra hisseler sayfasında kodunu arayarak fiyat grafiğini, günlük değişimi ve temel oranları izleyin. Yeni listelenen paylarda geçmiş veri kısa olduğundan bazı göstergeler ilk haftalarda boş görünebilir.
- Halka arz fiyatından hesapladığınız F/K ve PD/DD'yi aynı sektördeki hisselerle kıyaslamak için karşılaştırma aracını kullanın.
- Size düşen lotları halka arz fiyatıyla portföy takibine ekleyin. Böylece fiyat istikrarı süresi ve satmama taahhütlerinin dolduğu tarihlerde payınızın halka arz fiyatına göre nerede durduğunu görürsünüz.
Sık sorulan sorular
Halka arzda daha çok para yatırırsam daha çok lot alır mıyım?
Eşit dağıtımda hayır, ya da çok az. Payınız başvuran kişi sayısına bağlıdır. Borsada satışta da emir başına sırayla birer lot dağıtılır. Talep tutarı yalnızca oransal dağıtımın yapıldığı gruplarda belirleyicidir.
Birden fazla aracı kurumdan talep verirsem ne olur?
Borsa dışında talep toplamada aynı kişinin yalnızca en yüksek talebi dikkate alınır; oransal dağıtım yapılan grupta bu kontrol yapılmaz, ama talepler zaten orantılı karşılandığı için ek bir avantaj doğmaz. Borsada satışta emirler MKK sicil numarasına göre birleştirilir ve ilk emir geçerli olur. Birden fazla kurumdan talep vermek size ek lot kazandırmaz.
Halka arz fiyatı garanti midir?
Hayır. Fiyat istikrarı en fazla 30 gün sürer ve kaynakları sınırlıdır. Fiyatın halka arz fiyatının altına inmesi mümkündür ve sık yaşanır.
Halka arzdan aldığım payları ne zaman satabilirim?
Paylar hesabınıza geçip işlem görmeye başladığı ilk günden itibaren borsada satabilirsiniz. Satış tutarı T+2 ile hesabınıza geçer. Borsa dışında devir ve virman ise belirli bir süre kısıtlı olabilir; ayrıntılar izahnamede yazar.
Kaynaklar
Bu rehberdeki oran, süre ve kuralları aşağıdaki resmi kaynaklardan kontrol ettik. Mevzuat değişebilir; işlem yapmadan önce güncel hâlini bu kaynaklardan teyit edin.
