Ağırlıklı ortalama vade ne demek?
Bir fonun portföyünde vadesi yarın dolan bir ters repo da olabilir, 150 gün sonra itfa olacak bir hazine bonosu da. Ağırlıklı ortalama vade, bu farklı vadeleri tek bir sayıya indirir: her varlığın vadesine kalan gün sayısı, o varlığın portföydeki payıyla çarpılır ve sonuçlar toplanır. Ortaya çıkan rakam, fonun parasının ortalama olarak kaç gün sonra geri döneceğini gösterir.
Nasıl hesaplanır?
Ağırlıklı ortalama vade = Σ (Varlığın portföydeki payı × Vadeye kalan gün)
Örnek bir para piyasası fonu:
| Varlık | Portföydeki payı | Vadeye kalan gün | Katkı |
|---|---|---|---|
| Ters repo | %60 | 1 | 0,6 gün |
| Vadeli mevduat | %25 | 32 | 8 gün |
| Hazine bonosu | %15 | 150 | 22,5 gün |
| Toplam | %100 | yaklaşık 31 gün |
31 gün, para piyasası fonları için konan 45 günlük sınırın içindedir. Rakamlar örnektir. Ağırlık olarak genellikle varlıkların piyasa değeri kullanılır.
Vade nasıl ölçülür?
SPK'nın Yatırım Fonlarına İlişkin Rehberi, her araç türü için vadenin nasıl sayılacağını tek tek belirler:
- İskontolu araçlar (hazine bonosu gibi): itfa tarihine kalan süre.
- Sabit kuponlu tahviller: anapara ve kalan kuponların zaman ağırlıklı ortalama tahsil süresi (Macaulay süresi). Bu yüzden 2 yıl vadeli bir kuponlu tahvilin hesaptaki vadesi 2 yıldan kısadır.
- TLREF gibi piyasa faizine endeksli kuponlu araçlar: bir sonraki kupon ödemesine kalan süre, çünkü faiz o tarihte yeniden belirlenir.
- TÜFE'ye endeksli araçlar: anaparanın itfasına kalan süre.
- Ters repo: işlemin vadesi esas alınır; repoya konu menkul kıymetin kendi vadesi hesaba katılmaz.
Para piyasası fonlarındaki kurallar
SPK'nın III-52.1 sayılı Yatırım Fonlarına İlişkin Esaslar Tebliği'nin 6. maddesine göre para piyasası fonları, portföyünün tamamı devamlı olarak vadesine en fazla 184 gün kalmış, likiditesi yüksek araçlardan oluşan ve portföyünün günlük olarak hesaplanan ağırlıklı ortalama vadesi en fazla 45 gün olan fonlardır. Tebliğin 20. maddesi, vadesi hesaplanamayan varlıkların (örneğin hisse senedinin) bu fonlara alınamayacağını ayrıca belirtir.
SPK Rehberi'ne göre (28 Ağustos 2026 değişiklikleriyle):
- Mevduat ve katılma hesabı fon değerinin en fazla %50'si, tek bir bankada en fazla %6'sı olabilir.
- Katılım fonları dışındaki para piyasası fonları portföyünün en az %10'unu devlet iç borçlanma senetlerine ya da Hazine'nin kira sertifikalarına yatırmak zorundadır.
Para piyasası fonlarında alım-satım talimatları en son ilan edilen fiyattan gerçekleşir. Fonun genel özelliklerini para piyasası fonu maddesinde, güncel getiri sıralamasını para piyasası fonları sayfasında bulabilirsiniz.
Neden önemli?
Ağırlıklı ortalama vade, fonun faiz riskini gösterir. Portföydeki araçların vadesi uzadıkça, faizler yükseldiğinde bu araçların fiyatı daha çok düşer ve fonun birim fiyatı kısa süreliğine de olsa geriler. Vadesi kısa olan fon ise eski araçlarını hızla itfa edip yeni faiz seviyesinden yatırım yapar.
Madalyonun öbür yüzü de vardır: politika faizi düştüğünde kısa vadeli fonun getirisi de hızla düşer. Vadesi uzun olan fon yüksek faizi bir süre daha kilitlemiş olur. 45 günlük sınır, para piyasası fonunu düşük faiz riski taşıyan, parasına kısa sürede ulaşmak isteyenlere uygun bir ürün olarak tutar.
Borçlanma araçları fonlarında vade sınıfları
Tebliğin 20. maddesine göre borçlanma araçları fonları unvanlarında vade belirtecekse portföyün aylık ağırlıklı ortalama vadesine bakılır:
| Unvandaki ifade | Aylık ağırlıklı ortalama vade |
|---|---|
| Kısa vadeli | 25 – 90 gün |
| Orta vadeli | 91 – 730 gün |
| Uzun vadeli | 730 günden uzun |
Fon türlerinin birbirinden farkını fon türleri karşılaştırma rehberimizde anlattık.
Sık sorulan sorular
Para piyasası fonu değer kaybedebilir mi?
Faizler aniden ve sert yükselirse portföydeki araçların fiyatı düştüğü için fonun birim fiyatı kısa süreli olarak gerileyebilir. Kısa vade sınırı bu etkiyi küçük tutar; olağan dönemde para piyasası fonlarının fiyatı her gün küçük adımlarla yükselir.
Para piyasası fonları paranın en az yarısını mevduata yatırmak zorunda mı?
Hayır. 2019'da getirilen ve en az %50 mevduatı zorunlu tutan kural Şubat 2020'de kaldırıldı. Bugünkü kural bunun tersidir: mevduat ve katılma hesabı en fazla %50 olabilir. Eski haberler bu yüzden yanıltıcı olabilir.
Ağırlıklı ortalama vadesi kısa olan fon daha mı iyi?
Duruma göre. Faizlerin yükseleceği beklenen dönemde kısa vade avantajlıdır, düşeceği beklenen dönemde dezavantaj olabilir. Fon seçerken vadeyi getiri, gider oranı ve TEFAS'taki diğer bilgilerle birlikte değerlendirmek gerekir.
