Dengeleyici emir ne işe yarar?
Borsa İstanbul'da açılış ve kapanış seansları gün içindeki sürekli işlemden farklı çalışır. Bir süre boyunca emirler toplanır, ardından sistem alış ve satış emirlerinin en fazla miktarda eşleşeceği tek bir fiyat belirler ve bütün işlemler o fiyattan gerçekleşir. Bu fiyat belirlendikten sonra bir tarafta karşılanmamış emirler kalabilir: örneğin eşleşme fiyatından 5 lotluk satış emri açıkta kalmıştır.
Dengeleyici emir tam bu açığı kapatmak için vardır. Yatırımcı fiyat yazmadan "eşleşme fiyatı ne çıkarsa o fiyattan, açıkta kalan emirlerle işlem yapmak istiyorum" der. İngilizcede bu emre imbalance order, yani dengesizlik emri denir; Türkçe adı da buradan gelir: alış ve satış arasındaki dengesizliği gidermeye yardım eder.
Nasıl işler?
Borsa İstanbul Pay Piyasası Prosedürü'ne göre dengeleyici emirler:
- Fiyat hesabına katılmaz. Teorik eşleşme fiyatı limit, piyasa, piyasadan limite ve kalanı iptal et emirleriyle hesaplanır; dengeleyici emirler bu hesapta dikkate alınmaz. Yani dengeleyici emir vererek açılış ya da kapanış fiyatını etkileyemezsiniz.
- En son sırada işlem görür. Eşleşmede öncelik sırası piyasa emirleri, piyasadan limite emirler, limit emirler ve en son dengeleyici emirlerdir. Dengeleyici emirler kendi aralarında sisteme giriş zamanına göre sıralanır.
- Önce açıkta kalan limit emirlerle eşleşir. Eşleşme fiyatı seviyesinde bir tarafta limit emir kalmışsa, karşı taraftaki dengeleyici emirlerle işleme dönüşür. Açıkta limit emir kalmamışsa alış ve satış tarafındaki dengeleyici emirler birbirleriyle de eşleşme fiyatından işlem görebilir.
- Kalan kısım iptal edilir. Dengeleyici emir yalnızca kalanı iptal et (KİE) koşuluyla girilir; eşleşmeyen miktar sonraki seans bölümüne aktarılmaz.
Örnek: Kapanış seansında eşleşme fiyatı 42,10 TL belirlendi ve bu fiyattan 5 lotluk satış emri karşılanmadan kaldı. Sizin 50 lotluk dengeleyici alış emriniz var. 5 lot 42,10 TL'den gerçekleşir, kalan 45 lot iptal edilir. Örnek, Borsa İstanbul prosedüründeki örnekten uyarlandı; fiyat temsilîdir.
Hangi seans bölümlerinde girilebilir?
| Seans bölümü | Dengeleyici emir |
|---|---|
| Açılış seansı emir toplama (son 5 dakika dahil) | Girilebilir |
| Kapanış seansı emir toplama | Girilebilir |
| Tek fiyat yöntemiyle işlem gören payların emir toplama bölümleri | Girilebilir |
| Pay bazında ya da endekse bağlı devre kesici sonrası tek fiyat emir toplama | Girilebilir |
| Sürekli işlem | Girilemez |
| Kapanış fiyatından işlemler | Girilemez |
Tek fiyat yöntemiyle işlem gören paylara Yakın İzleme Pazarı ve Piyasa Öncesi İşlem Platformu'ndaki paylar örnektir. Seans saatlerinin ayrıntısını borsada emir türleri ve seans saatleri rehberimizde, devre kesici kurallarını devre kesici maddesinde anlattık.
Dikkat edilecek noktalar
- Açılışın son 5 dakikasında iptal yok. Açılış emir toplamanın son 5 dakikasında emirler iptal edilemez, fiyatı kötüleştirilemez ve miktarı azaltılamaz. Fiyat belirleme aşamasında ise hiçbir emir girilemez ya da değiştirilemez.
- Ücret: Eşleşmediği için sistemin iptal ettiği dengeleyici emirden iptal ücreti alınmaz. Emri tek fiyatlı bölümde siz değiştirir ya da iptal ederseniz Borsa'nın tek fiyat yöntemi iptal ücreti uygulanır.
- Platform desteği: Dengeleyici emir Borsa İstanbul'un tanımladığı bir emir tipidir ama her aracı kurumun mobil uygulaması bu seçeneği sunmayabilir.
- Gerçekleşme garantisi yoktur. Açıkta emir kalmazsa dengeleyici emriniz hiç işlem görmeden iptal edilir.
Sık sorulan sorular
Dengeleyici emir fiyatı etkiler mi?
Hayır. Eşleşme fiyatının hesabına katılmadığı için açılış ya da kapanış fiyatını değiştirmez. Fiyatı etkilemek isteyen yatırımcı limit ya da piyasa emri kullanır.
Dengeleyici emir ile piyasa emri arasındaki fark nedir?
İkisi de fiyat yazılmadan verilir. Ama piyasa emri eşleşme fiyatının hesabına katılır ve önceliği en yüksektir; dengeleyici emir hesaba katılmaz ve en son sırada işlem görür. Piyasa emrinin ayrıntıları emir türleri rehberimizde.
Dengeleyici emir kısmen gerçekleşebilir mi?
Evet. Açıkta kalan miktar emrinizden azsa o kadarı gerçekleşir, kalanı iptal edilir. Miktarlar her zaman lot cinsindendir.
