Şirketler neden halka açılır?
Büyümek, yeni yatırım yapmak ya da borç kapatmak isteyen bir şirket, banka kredisi yerine ortak bularak kaynak toplayabilir. Halka arzla şirket ayrıca kurumsallaşır, bilinirliği artar ve paylarının bir piyasa fiyatı oluşur.
Para kime gider?
Halka arzlar iki şekilde yapılabilir ve bu ayrım çok önemlidir:
- Sermaye artırımı: Şirket yeni pay çıkarır ve satar. Toplanan para şirketin kasasına girer, izahnamede yazan yatırımlarda kullanılır.
- Ortak satışı: Mevcut ortaklar ellerindeki payların bir kısmını satar. Para satan ortaklara gider; şirketin kasasına bir şey girmez.
Birçok halka arzda ikisi birlikte kullanılır. İzahnamede "fonun kullanım yeri" bölümü, toplanan paranın ne kadarının şirkete kalacağını ve nereye harcanacağını gösterir.
Halka arz süreci
- Şirket ve aracı kurum izahnameyi ve fiyat tespit raporunu hazırlayıp SPK'ya başvurur.
- SPK onay verince izahname KAP'ta yayımlanır ve talep toplama tarihleri duyurulur.
- Yatırımcılar genellikle birkaç gün süren talep toplama döneminde banka ya da aracı kurum uygulamasının "Halka arz" menüsünden başvurur. Başvuru tutarı hesabınızda bloke edilir.
- Talep toplama bitince dağıtım sonuçları açıklanır; dağıtılmayan tutar hesabınıza iade edilir.
- Borsa İstanbul, payların hangi gün ve hangi pazarda işlem görmeye başlayacağını KAP'ta duyurur. Borsa dışında satılan paylarda ilk günün baz fiyatı halka arz fiyatıdır ve fiyat o gün de ±%10 marj içinde hareket eder; paylar bu günden itibaren diğer hisseler gibi alınıp satılır.
Eşit dağıtım ve oransal dağıtım
- Eşit dağıtım: Bireysel yatırımcılara ayrılan paylar, başvuran herkese eşit sayıda dağıtılır. Bireysele 20 milyon lot ayrıldıysa ve 2 milyon kişi başvurduysa kişi başı yaklaşık 10 lot düşer. Çok parası olan, payı daha az olanın hakkını alamaz.
- Oransal dağıtım: Pay, talep edilen tutarla orantılı dağıtılır. Talep, satılan payın 30 katıysa her yatırımcı istediğinin yaklaşık otuzda birini alır.
Hangi yöntemin kullanılacağı ve payların bireysel, kurumsal ve yurt dışı yatırımcılara nasıl bölüneceği izahnamede yazar.
Nelere dikkat etmeli?
- Fiyat tespit raporu: Halka arz fiyatı aracı kurumun hazırladığı değerlemeye dayanır. Bu raporlar iyimser varsayımlar içerebilir; şirketin F/K ve PD/DD oranlarını borsadaki benzerleriyle kıyaslayın.
- Satmama taahhüdü: Ana ortaklar halka arzdan sonra belirli bir süre pay satmayacağını taahhüt eder. Bu sürenin dolduğu dönem fiyat üzerinde satış baskısı yaratabilir.
- Fiyat istikrarı: Aracı kurum ilk işlem günlerinde fiyatı desteklemek için alım yapabilir; bu destek sınırlı ve geçicidir.
- İlk günlerdeki yükselişler: Talebin yüksek olduğu halka arzlarda ilk günlerde art arda tavan görülebilir, ama bu seri her zaman kalıcı olmaz.
Süreci, başvuru adımlarını ve vergiyi halka arz rehberimizde ayrıntılı anlattık.
Sık sorulan sorular
Halka arzdan aldığım hisseyi ne zaman satabilirim?
Paylar borsada işlem görmeye başladığı gün satabilirsiniz. Satıştan gelen para T+2 takas kuralıyla çekilebilir.
Eşit dağıtımda kaç lot düşeceğini önceden bilebilir miyim?
Hayır. Kişi başı lot, bireysel yatırımcılara ayrılan pay miktarının başvuru sayısına bölünmesiyle belirlenir ve başvuru bitene kadar belli olmaz. Lot maddesinde lot hesabını anlattık.
Halka arz edilen hisse her zaman kazandırır mı?
Hayır. Halka arz fiyatının altına düşen hisseler de vardır. Talep ne kadar yüksek olursa olsun kararınızı şirketin kendisine bakarak verin.
