Çapraz kur ne demek?
Döviz piyasasında işlemlerin büyük kısmı ABD doları üzerinden yürür. İki para arasındaki kuru hızlıca kontrol etmek istediğinizde, her birinin dolara karşı değerinden aradaki kuru hesaplayabilirsiniz. Üçüncü bir para üzerinden bu şekilde bulunan kura çapraz kur denir. Euro/TL'yi euro/dolar ile dolar/TL'den, yen/TL'yi dolar/TL ile dolar/yenden hesaplamak tipik örneklerdir.
Kur ve parite arasındaki fark
Türkiye'de günlük kullanımda yabancı bir paranın TL cinsinden fiyatına kur denir: dolar/TL ya da euro/TL gibi. İki yabancı para arasındaki orana ise genellikle parite denir: EUR/USD (euro/dolar) ya da GBP/USD (sterlin/dolar) gibi.
Yazımda soldaki para baz, sağdaki karşı paradır. EUR/USD = 1,1250 ifadesi, 1 euronun 1,1250 dolar ettiğini söyler. USD/TRY = 49,00 ise 1 doların 49 TL olduğunu gösterir.
Nasıl hesaplanır?
Yapacağınız işlem, doların iki kurda hangi tarafta durduğuna bağlıdır:
- Dolar bir kurda karşı, diğerinde baz para ise çarpılır: EUR/TRY = EUR/USD × USD/TRY
- Dolar iki kurda da baz para ise bölünür: JPY/TRY = USD/TRY ÷ USD/JPY
- Dolar iki kurda da karşı para ise bölünür: EUR/GBP = EUR/USD ÷ GBP/USD
Varsayalım EUR/USD 1,1250, USD/TRY 49,00 ve USD/JPY 150,00 olsun:
- EUR/TRY = 1,1250 × 49,00 = 55,125, yani yaklaşık 55,13 TL
- JPY/TRY = 49,00 ÷ 150,00 ≈ 0,3267 TL; 100 yen yaklaşık 32,67 TL eder.
Kuru ters çevirmek için 1'i kura bölersiniz: 1 TL, 1 ÷ 49,00 ≈ 0,0204 dolar eder. Çarpım ilişkisi bir şeyi daha gösterir: Dolar/TL hiç değişmediği bir günde bile euro/TL, EUR/USD paritesindeki yüzde değişim kadar inip çıkar.
Rakamlar örnektir. Piyasadaki euro/TL kuru bu hesaptan belirgin şekilde uzaklaşırsa, aradaki farkı kullanan alım satım işlemleri (üçgen arbitraj) fiyatı kısa sürede hesaplanan değere yaklaştırır. Bu yüzden çapraz hesap, bir kurun makul olup olmadığını anlamanın pratik bir yoludur.
Alış ve satış fiyatlarında çapraz kur
Bankalar ve döviz büroları tek fiyat değil, alış ve satış fiyatı verir. Çapraz kur bu fiyatlardan türetildiğinde alışlar alışlarla, satışlar satışlarla çarpılır. Varsayalım:
- USD/TRY alış 48,80, satış 49,30
- EUR/USD alış 1,1220, satış 1,1280
Euro/TL alış 1,1220 × 48,80 ≈ 54,75 TL, satış 1,1280 × 49,30 ≈ 55,61 TL olur. Dolar/TL'deki makas yaklaşık %1,02 iken euro/TL'de %1,56'ya çıkar, çünkü iki kurdaki makas üst üste biner. Kurumlar fiyatlarını kendi politikalarıyla belirler; bu hesap yalnızca mantığı gösterir. Makas yüzdesinin nasıl bulunduğunu makas aralığı maddesinde anlattık.
Aynı durum dövizden dövize geçişte de yaşanır. Elinizdeki doları euroya çevirme işlemi TL üzerinden iki adımda yapılırsa iki kez makas ödersiniz. Bunun maliyetini döviz makası rehberimizde örnekle hesapladık.
Döviz sayfamızdaki "Küresel Çapraz Kurlar & Pariteler" tablosunda EUR/USD, GBP/USD, USD/JPY ve USD/CHF pariteleri yer alır. Tablodaki pariteyi aynı sayfadaki dolar/TL kuruyla çarparak euro ya da sterlin kurunu kendiniz kontrol edebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Parite ile kur aynı şey mi?
İkisi de iki para birimi arasındaki orandır. Türkiye'de yabancı paranın TL fiyatı için "kur", iki yabancı para arasındaki oran için "parite" demek yaygındır.
TCMB çapraz kur yayımlar mı?
Evet. TCMB'nin her iş günü yayımladığı gösterge kur bülteninde TL kurlarının yanında bazı para birimlerinin dolara karşı çapraz kurları da yer alır. Bunlar işlem fiyatı değil, referanstır. Ayrıntılar TCMB gösterge kuru maddesinde.
Hesapladığım euro kuru neden bankanınkinden farklı?
Kullandığınız kurlar farklı anlara ait olabilir, kurum fiyatına kendi makasını ekler ve piyasadaki euro/TL kuru anlık olarak hesaptan biraz sapabilir. Fark büyükse önce makası kontrol edin.
